Nữ Bí thư Huyện ủy kiên cường trong Khởi nghĩa Nam Kỳ 1940
CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA
Nữ Bí thư Huyện ủy kiên cường trong Khởi nghĩa Nam Kỳ 1940
Nhân vật: Nguyễn Thị Hồng (tên thật: Hà Thị Lan, thường gọi là Năm Hồng)
Thời gian: Đêm 22 rạng ngày 23 tháng 11 năm 1940
Địa điểm: Quận Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long
Nguyễn Thị Hồng sinh năm 1915 tại xã Vĩnh Kim, quận Châu Thành, tỉnh Mỹ Tho (nay là tỉnh Tiền Giang), trong một gia đình nông dân nghèo. Cha đi làm thuê, mẹ buôn gánh bán bưng kiếm sống qua ngày – cái nghèo và phận nữ khiến chị không được cắp sách đến trường. Nhưng chính hoàn cảnh ấy đã hun đúc nên một ý chí sắt đá và tình yêu quê hương cháy bỏng.
Năm 13 tuổi, chị tham gia gánh cải lương Đồng Nữ – một tổ chức văn nghệ do Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí hội lập ra để tuyên truyền và gây quỹ. Qua hai năm theo gánh hát, qua từng lời ca, từng vở diễn về nỗi lầm than của cảnh mất nước, ngọn lửa cách mạng bắt đầu bùng lên trong lòng cô thôn nữ trẻ. Khi gánh hát bị thực dân Pháp giải tán vì tội tuyên truyền quốc sự, chị không chùn bước – chị quyết định dấn thân trọn vẹn vào con đường cách mạng, với suy nghĩ giản dị mà cao đẹp: Làm cộng sản là phải đánh Tây, giải phóng cho dân tộc, ‘quê hương’.
Năm 1930, chị 15 tuổi, chính thức thoát ly gia đình, bắt đầu hoạt động cách mạng. Những công việc đầu tiên rất đỗi nguy hiểm: nấu cơm nuôi cán bộ, in và rải truyền đơn khắp xóm làng, trại lính, công xưởng. Rồi chị được chuyển lên Sài Gòn làm giao liên cho một cơ sở Đảng ngụy trang dưới hình thức tiệm hớt tóc, vận chuyển vũ khí lấy cắp từ tàu Pháp. Giữa lòng thành phố đầy mật thám, người con gái trẻ ấy vẫn thực hiện nhiệm vụ với sự bình tĩnh và khôn khéo đáng kinh ngạc.
Tháng 6/1940, ở tuổi 25, Nguyễn Thị Hồng được bầu làm Bí thư Huyện ủy Vũng Liêm, Tỉnh ủy viên Tỉnh ủy Vĩnh Long. Đây là trọng trách lớn lao, lại đặt trong thời điểm Xứ ủy Nam Kỳ đang gấp rút chuẩn bị cho cuộc Khởi nghĩa giành chính quyền. Nhận lệnh khởi nghĩa ngày 21/11/1940, chị lập tức triệu tập toàn Ban chấp hành Huyện ủy mở rộng, hoàn thiện kế hoạch và phân công nhiệm vụ chi tiết, tỉ mỉ cho từng cánh quân, từng đảng viên, từng mũi đột kích
Đúng 22 giờ đêm 22 rạng ngày 23 tháng 11 năm 1940, cuộc khởi nghĩa đồng loạt nổ ra trên toàn quận Vũng Liêm. Dưới sự lãnh đạo của người nữ Bí thư Huyện ủy 25 tuổi, toàn bộ các mục tiêu của thực dân Pháp bị triệt hạ. Lần đầu tiên trong lịch sử, lá cờ đỏ sao vàng năm cánh tung bay phất phới trên khắp mảnh đất Vũng Liêm, chính quyền về tay nhân dân. Đó là khoảnh khắc lịch sử mà bao thế hệ sau vẫn còn ghi nhớ với niềm tự hào sâu sắc.
Cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ nổ ra trong điều kiện chưa hoàn toàn chín muồi kế hoạch bị lộ, thực dân Pháp kịp trở tay và đàn áp đẫm máu. Nhiều chiến sĩ cách mạng hy sinh, nhiều người bị bắt. Nguyễn Thị Hồng phải ngụy trang để đưa lực lượng còn lại an toàn về căn cứ rừng U Minh (Cà Mau). Năm 1941, chị bị thực dân Pháp bắt tại Châu Thành, bị giam cầm và tra tấn dã man suốt nhiều tháng tại trại giam Sa Đéc rồi nhà tù Chí Hòa. Dù sống đi chết lại nhiều lần, chị vẫn không khai nửa lời, giữ vẹn khí tiết của người đảng viên cộng sản.
Ra tù năm 1945, bà tiếp tục dấn thân không ngừng nghỉ qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp rồi chống Mỹ. Bà đảm nhiệm nhiều vị trí lãnh đạo khắp các tỉnh Nam Bộ: Huyện ủy viên, Bí thư Huyện ủy, Trưởng ban giao liên, Ủy viên Ban chấp hành Phụ nữ Cứu quốc Nam Bộ.
Câu chuyện về người nữ Bí thư Huyện ủy trẻ tuổi nhất trong Khởi nghĩa Nam Kỳ 1940 không chỉ là trang sử oai hùng, mà còn là bài học về lòng dũng cảm, ý chí kiên cường và tinh thần yêu nước bất khuất. Ở tuổi 25, khi nhiều người còn chưa định hướng cuộc đời, Nguyễn Thị Hồng đã đặt vai gánh vác vận mệnh của cả một vùng đất, thắp lên ngọn lửa cách mạng giữa đêm đen – ngọn lửa ấy vẫn còn cháy mãi trong trái tim những thế hệ hôm nay và mai sau.
