NỮ BIỆT ĐỘNG BỊ GIAM TẠI KHÁM CHÍ HÒA – NHƯNG KHÔNG KHUẤT PHỤC

Thời kỳ lịch sử

1967–1975 – Chiến tranh Việt Nam, từ hoạt động của Biệt động Sài Gòn đến ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng.

PHẦN I – CÔ GÁI 16 TUỔI GIỮ KHẨU CỐI GIỮA SÀI GÒN

Sài Gòn năm 1967.

Giữa một thành phố đang bị chiến tranh bao phủ, có một cô gái mới 16 tuổi bước vào cuộc đời của một người chiến sĩ.

Đó là Nguyễn Thị Bích Nga, quê Đức Phổ, Quảng Ngãi. Tuổi thơ của bà không bình thường: mồ côi từ nhỏ, bà được một người chiến sĩ nhận làm con nuôi. Khi lớn lên, bà vào Sài Gòn và tham gia hoạt động cách mạng.

Ở tuổi mà nhiều cô gái còn đang ngồi trên ghế nhà trường, Bích Nga đã được huấn luyện để hoạt động trong lòng đô thị.

Ngày 13-2-1967, tức mùng 5 Tết Đinh Mùi, lực lượng Biệt động Sài Gòn tổ chức trận pháo kích vào khu vực sở chỉ huy của tướng William Westmoreland – Tư lệnh Bộ chỉ huy Viện trợ Quân sự Mỹ tại Việt Nam.

Bích Nga khi ấy là pháo thủ dự bị.

Nhiệm vụ của bà là sẵn sàng thay thế nếu các trận địa pháo chính gặp sự cố.

Trong chiến tranh, người lính không phải lúc nào cũng là người trực tiếp nổ súng đầu tiên. Có khi họ phải chờ.

Chờ đến lúc nhiệm vụ của mình xuất hiện.

Và khi thời điểm ấy đến, người lính phải lập tức biến sự chuẩn bị thành hành động.

Bích Nga đã tham gia trận đánh ấy khi mới 16 tuổi.

Một cô gái rất trẻ.

Một thành phố rất lớn.

Một nhiệm vụ rất nguy hiểm.

Đó là một trong những dấu mốc đầu tiên trong cuộc đời chiến đấu của nữ biệt động mà sau này bà sẽ phải trả giá bằng nhiều năm tù đày.

Ảnh tư liệu cuối phần:

Chú thích: Bà Nguyễn Thị Bích Nga và bối cảnh Sài Gòn – nơi diễn ra trận pháo kích vào sở chỉ huy tướng Westmoreland năm 1967. Ảnh bối cảnh không phải ảnh chụp trực tiếp trận pháo kích.

Nguồn: Báo Nhân Dân, tư liệu về Nguyễn Thị Bích Nga và Biệt động Sài Gòn. Báo Nhân Dân – “Nữ biệt động 16 tuổi”

PHẦN II – TUỔI 17 VÀ CÁNH CỬA NHÀ TÙ

Một năm sau trận pháo kích.

Xuân Mậu Thân 1968.

Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy diễn ra trên khắp miền Nam. Tại Sài Gòn, lực lượng biệt động tiếp tục nhận những nhiệm vụ đặc biệt.

Bích Nga khi ấy mới 17 tuổi.

Trong đợt tiến công đầu tiên, bà được bố trí tham gia hướng đánh vào Bộ Tổng tham mưu. Nhưng một cơn sốt rét nặng khiến bà không thể lên đường.

Đến đợt 2, bà tiếp tục nhận nhiệm vụ.

Lần này là vận chuyển cối 60mm phục vụ cuộc tiến công vào Dinh Độc Lập.

Nhưng trên đường làm nhiệm vụ tại khu vực Bình Chánh, Bích Nga bị bắt.

Tuổi 17.

Từ một chiến sĩ hoạt động bí mật, bà trở thành một người tù.

Con đường từ đây không còn là đường hành quân.

Nó là con đường dẫn vào nhà giam.

Bà lần lượt bị đưa qua các địa điểm giam giữ, trong đó có Khám Chí Hòa, rồi Tân Hiệp và sau đó là Côn Đảo.

Một cô gái 17 tuổi bước qua cánh cửa nhà tù.

Không ai biết chính xác những gì đang chờ mình ở phía bên kia.

Nhưng có một điều bà hiểu: nếu khai báo về tổ chức và đồng đội, những người khác có thể gặp nguy hiểm.

Vì vậy, cuộc chiến của Bích Nga từ đây không còn diễn ra bằng khẩu cối hay vũ khí.

Nó diễn ra bằng sự im lặng.

Ảnh tư liệu cuối phần:

Chú thích: Khám Chí Hòa – nhà tù nổi tiếng tại Sài Gòn, nơi từng giam giữ nhiều tù nhân chính trị. Bích Nga từng bị đưa qua Khám Chí Hòa sau khi bị bắt.

Nguồn: Tư liệu báo chí và hồi ức của các cựu tù chính trị; Báo Tiền Phong.

Báo Tiền Phong – tư liệu về Nguyễn Thị Bích Nga

PHẦN III – NHỮNG CUỘC THẨM VẤN

Nhà tù không chỉ có những cánh cửa sắt.

Đối với người tù chính trị, nó còn là những cuộc hỏi cung kéo dài, những sức ép nhằm buộc họ khai ra tổ chức, đồng đội và những hoạt động bí mật.

Bích Nga cũng bị thẩm vấn.

Những người bắt giữ bà nghi ngờ cô gái trẻ có liên quan đến hoạt động biệt động.

Trong một lần thẩm vấn, khi bị đe dọa bằng súng, bà theo phản xạ đã gạt nòng súng sang một bên.

Một hành động rất nhanh.

Nhưng cũng đủ để những người thẩm vấn nhận ra rằng trước mặt họ không phải một cô gái hoàn toàn không biết gì về quân sự.

Sự nghi ngờ càng tăng.

Những cuộc thẩm vấn càng trở nên khắc nghiệt.

Nhưng bà không khai.

Điều đáng nói là chúng ta không cần dựng thêm những câu thoại hào hùng cho câu chuyện này.

Bởi chính việc không khai báo đã đủ nói lên rất nhiều điều.

Một người 17 tuổi đứng trước sức ép của nhà tù.

Phía bên kia là đồng đội.

Là tổ chức.

Là những bí mật mà nếu bị tiết lộ, người khác có thể bị bắt.

Và cô gái ấy đã chọn giữ lại những điều mình biết.

Những năm tháng sau đó, Bích Nga cùng những nữ tù chính trị khác tiếp tục đấu tranh trong nhà lao.

Trong số những người cùng thời với bà có Võ Thị Thắng và Trương Mỹ Hoa.

Những người phụ nữ ấy bị tước đi tự do.

Nhưng họ vẫn tìm cách giữ lấy phẩm giá, tình đồng chí và niềm tin.

Đó chính là một chiến trường khác.

Không có tiếng pháo.

Không có những trận đánh lớn.

Nhưng mỗi ngày sống trong nhà tù mà không khuất phục cũng là một cuộc đấu tranh.

Ảnh tư liệu cuối phần:

Chú thích: Tư liệu về bà Nguyễn Thị Bích Nga và những nữ chiến sĩ, nữ tù chính trị cùng thế hệ. Không gán các nhân vật trong ảnh vào cùng một thời điểm hoặc cùng một địa điểm nếu nguồn không xác nhận.

Nguồn: Báo Nhân Dân, Báo Tiền Phong và tư liệu nhân chứng.

PHẦN IV – TỪ KHÁM CHÍ HÒA ĐẾN CÔN ĐẢO

Khám Chí Hòa không phải điểm cuối của những năm tháng tù đày.

Bích Nga tiếp tục bị chuyển qua các nhà tù khác.

Tân Hiệp.

Rồi Côn Đảo.

Côn Đảo khi ấy là nơi giam giữ nhiều tù chính trị, với những điều kiện khắc nghiệt nổi tiếng trong lịch sử chiến tranh Việt Nam.

Bích Nga từng bị biệt giam tại chuồng cọp.

Cơ thể người phụ nữ trẻ ngày càng bị bào mòn bởi những năm tháng tù đày.

Nhưng trong hoàn cảnh khắc nghiệt ấy, điều đáng nhớ lại thường đến từ những việc rất nhỏ.

Một chút nước.

Một mẩu thức ăn.

Một lời động viên.

Một người tù nhường cho người khác phần ít ỏi mà mình đang có.

Bích Nga từng kể rằng có thời điểm ba người phụ nữ chỉ được một lon nước mỗi ngày để uống, rửa mặt và vệ sinh. Bà nhớ Võ Thị Thắng từng dành nước giúp bà lau mặt và gội đầu.

Một lon nước trong đời sống bình thường chẳng có gì đặc biệt.

Nhưng trong nhà tù, khi nước trở thành thứ phải chia nhau từng chút, hành động ấy trở thành biểu tượng của tình đồng đội.

Những người phụ nữ ấy có thể bị nhốt trong những không gian chật hẹp.

Có thể bị tước đoạt tự do.

Nhưng họ vẫn còn một thứ mà nhà tù không thể lấy đi:

tình người.

Và chính tình người ấy giúp họ sống qua những ngày tháng tưởng như không thể chịu đựng.

Ảnh tư liệu cuối phần:

5

Chú thích: Chuồng cọp tại hệ thống di tích nhà tù Côn Đảo – nơi từng giam giữ nhiều tù chính trị trong thời kỳ chiến tranh.

Nguồn: Tư liệu di tích Côn Đảo và hồi ức của các cựu tù, trong đó có Nguyễn Thị Bích Nga.

PHẦN V – NGÀY NHỮNG CÁNH CỬA MỞ RA

Trưa 30-4-1975.

Tin chiến thắng truyền tới Côn Đảo.

Nhưng những người tù lúc đầu vẫn chưa dám tin.

Họ đã từng nghe nhiều tin tức khác nhau trong những năm bị giam.

Cho đến khi tiếng reo hò lan ra.

Khi ấy, họ mới hiểu:

Chiến tranh đã kết thúc.

Miền Nam được giải phóng.

Những cánh cửa nhà tù sắp mở.

Bích Nga lúc ấy 24 tuổi.

Bảy năm đã trôi qua kể từ ngày cô gái 17 tuổi bị bắt.

Bảy năm của tuổi trẻ.

Bảy năm mà đáng lẽ bà có thể sống một cuộc đời hoàn toàn khác.

Nhưng bà đã đi qua Khám Chí Hòa.

Qua Tân Hiệp.

Qua Côn Đảo.

Qua những cuộc thẩm vấn.

Qua những ngày đói khát.

Qua những tháng năm biệt giam.

Và cuối cùng, bà bước ra.

Những người tù được đưa trở về đất liền.

Đó là khoảnh khắc của tự do.

Nhưng cũng là khoảnh khắc của ký ức.

Bởi họ trở về không phải với tuổi trẻ nguyên vẹn.

Có những đồng đội đã nằm lại.

Có những gia đình không còn đủ người.

Có những người mang thương tật suốt đời.

Và có những ký ức sẽ không bao giờ biến mất.

Ảnh tư liệu cuối phần:

Chú thích: Tư liệu về những cựu tù Côn Đảo trở về đất liền sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng; ảnh về bà Nguyễn Thị Bích Nga được các nguồn báo chí sử dụng trong những bài viết về cuộc đời bà.

Nguồn: Báo Tiền Phong, tư liệu nhân vật.

LỜI KẾT – ĐI QUA NHÀ TÙ MÀ KHÔNG ĐÁNH MẤT MÌNH

Nguyễn Thị Bích Nga bước vào cuộc chiến khi mới 16 tuổi.

17 tuổi, bà bước vào nhà tù.

24 tuổi, bà bước ra.

Chỉ ba con số ấy thôi cũng đủ cho chúng ta hình dung một phần tuổi trẻ mà chiến tranh đã lấy đi.

Điều đáng nhớ trong câu chuyện này không chỉ là việc một cô gái trẻ từng tham gia hoạt động biệt động.

Cũng không chỉ là những năm tháng bà bị giam tại Khám Chí Hòa, Tân Hiệp hay Côn Đảo.

Điều đáng nhớ nhất là bà đã giữ được mình trong những năm tháng bị tước đoạt gần như tất cả.

Người ta có thể khóa cửa.

Có thể dựng tường.

Có thể giam một cơ thể.

Nhưng không dễ giam giữ được lòng tin của một con người.

Bích Nga đã sống qua những năm tháng ấy với niềm tin rằng đất nước sẽ thống nhất.

Và ngày 30-4-1975, niềm tin ấy trở thành sự thật.

Nhìn lại hôm nay, chúng ta không cần tô đậm quá mức những năm tháng chiến tranh để thấy sự khốc liệt của nó.

Chỉ cần nhớ rằng một cô gái 17 tuổi đã mất gần bảy năm tuổi trẻ trong nhà tù.

Chỉ cần nhớ rằng bên ngoài những cánh cửa sắt ấy có một gia đình chờ đợi.

Có những người mẹ chờ con.

Có những người đồng đội không trở về.

Và có những người sống sót mang theo ký ức suốt phần đời còn lại.

Đó là lý do câu chuyện của người nữ biệt động ấy xứng đáng được kể lại.

Không phải để ca ngợi chiến tranh.

Mà để nhớ con người trong chiến tranh.

Nhớ những người đã chiến đấu.

Nhớ những người đã chịu đựng.

Nhớ những người đã nằm lại.

Và trân trọng hơn cuộc sống hòa bình hôm nay.

Một cô gái 16 tuổi đã cầm vũ khí.
Một cô gái 17 tuổi đã bước vào nhà tù.
Một người phụ nữ 24 tuổi đã bước ra khỏi nhà tù trong ngày đất nước thống nhất.

Thứ bà mang theo sau gần bảy năm tù đày không phải là tuổi trẻ đã mất.

Mà là một điều còn nguyên vẹn:

khí tiết của người chiến sĩ.