NỮ BIỆT ĐỘNG SÀI GÒN - NGUYỄN THỊ LÀI

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, giữa thành phố Huế – nơi địch kiểm soát và theo dõi gắt gao – có những người chiến sĩ âm thầm hoạt động, lấy sự mưu trí và lòng dũng cảm làm vũ khí. Họ không xuất hiện giữa những trận đánh lớn ngoài chiến trường mà phải từng ngày đối mặt với hiểm nguy ngay trong lòng địch. Trong số đó, Nguyễn Thị Lài là một nữ chiến sĩ đặc biệt tiêu biểu. Từ khi còn rất trẻ, bà đã dấn thân vào con đường cách mạng, nhiều lần cải trang, thâm nhập vào các cơ quan và địa bàn do địch kiểm soát để nắm tình hình, thực hiện nhiệm vụ. Bằng bản lĩnh kiên cường, sự thông minh và lòng trung thành tuyệt đối với cách mạng, Nguyễn Thị Lài đã lập nên nhiều chiến công táo bạo, góp phần quan trọng vào hoạt động của lực lượng an ninh, biệt động thành Huế. Cuộc đời chiến đấu của bà là câu chuyện xúc động về một người phụ nữ nhỏ bé nhưng có ý chí sắt đá, sẵn sàng đối mặt với hiểm nguy và hy sinh tuổi xuân vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Để che mắt quân địch, Nguyễn Thị Lài không mặc quân phục, không mang dáng vẻ của một người lính mà hóa thân thành những người dân bình thường. Có thời gian bà xin đi làm người giúp việc trong những gia đình có địa vị, thậm chí có nhà là cảnh sát hoặc luật sư của chính quyền Sài Gòn. Ban ngày, bà làm việc nhà, quét dọn, nấu ăn như một người ở bình thường. Nhưng khi màn đêm buông xuống, công việc thực sự của người nữ chiến sĩ mới bắt đầu. Bà tranh thủ gánh nước, đi bán bánh mì, tiếp xúc với nhiều người để quan sát tình hình, nắm hoạt động của địch, đồng thời bí mật rải truyền đơn, dán khẩu hiệu và cờ cách mạng. Có những đêm bà phải gánh tới hàng chục gánh nước nhưng vẫn kiên trì hoàn thành nhiệm vụ. Những hoạt động tưởng như nhỏ bé ấy lại có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng cơ sở và duy trì hoạt động cách mạng ngay trong vùng địch kiểm soát.

Sau một thời gian hoạt động bí mật, nhờ sự nhanh nhẹn, thông minh và gan dạ, Nguyễn Thị Lài được điều vào lực lượng trinh sát vũ trang thuộc Ban An ninh thành phố Huế. Từ đây, bà bắt đầu thực hiện những nhiệm vụ nguy hiểm hơn: điều tra tình hình địch, phá thế kìm kẹp, diệt ác, trừ gian và tổ chức những trận đánh bất ngờ ngay trong thành phố. Từ năm 1970, những hoạt động của nữ biệt động Nguyễn Thị Lài ngày càng táo bạo. Bà có khả năng cải trang, xây dựng vỏ bọc và lợi dụng những mối quan hệ trong lòng địch để tiếp cận mục tiêu mà không bị phát hiện.

Một trong những chiến công đặc biệt của Nguyễn Thị Lài là việc đóng giả bạn gái của một sĩ quan chính quyền Sài Gòn tên Quang để thâm nhập vào hệ thống của đối phương. Nhờ vỏ bọc này, bà có điều kiện tiếp cận những địa điểm và đối tượng mà một chiến sĩ hoạt động bí mật bình thường rất khó tiếp cận. Có lần, bà đã lợi dụng mối quan hệ này để thực hiện một nhiệm vụ nguy hiểm, khiến đối phương không hề biết người phụ nữ đi bên cạnh mình thực chất là một nữ biệt động đang hoạt động cho cách mạng. Sau đó, bà còn cảm hóa được viên sĩ quan này trở thành người cung cấp thông tin cho ta. Đây là một ví dụ tiêu biểu cho sự mưu trí, khả năng hóa trang và bản lĩnh hoạt động trong lòng địch của bà.

Đầu năm 1971, một chiến công khác của Nguyễn Thị Lài đã gây chấn động trong thành phố Huế. Sau thất bại của quân Mỹ và chính quyền Sài Gòn tại chiến dịch Đường 9 - Nam Lào, phía địch tổ chức nhiều hoạt động tuyên truyền nhằm nâng cao tinh thần binh lính. Tại rạp chiếu bóng Tân Tân trên đường Trần Hưng Đạo, chúng tổ chức chiếu phim và tuyên truyền về những “chiến thắng” của mình. Nguyễn Thị Lài nhận nhiệm vụ đánh vào địa điểm này. Bà cải trang thành một cô gái mặc áo dài trắng, xách giỏ hoa, đóng vai bạn gái của một sĩ quan, nhờ đó lọt qua sự kiểm soát của địch. Sau khi tiếp cận được mục tiêu, bà thực hiện nhiệm vụ đặt mìn hẹn giờ rồi rút khỏi khu vực. Khi quả mìn phát nổ, nhiều sĩ quan và cảnh sát của chính quyền Sài Gòn có mặt tại rạp bị tiêu diệt, khiến địch hoảng loạn và tổ chức truy lùng gắt gao lực lượng cách mạng.

Cũng trong năm 1971, Nguyễn Thị Lài tiếp tục thực hiện một trận đánh táo bạo khác. Sau khi bí mật theo dõi một tốp lính địch di chuyển về khu vực trạm xăng gần chợ Đông Ba, bà quyết định tổ chức đánh địch bằng mìn hẹn giờ. Trận đánh đã tiêu diệt 9 tên địch và làm bị thương nhiều tên khác. Chiến công này cho thấy sự gan dạ và khả năng trinh sát, nắm bắt thời cơ rất tốt của nữ biệt động thành Huế. Đối với một chiến sĩ hoạt động trong lòng thành phố bị kiểm soát, chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể dẫn đến bị bắt hoặc hy sinh, vì vậy mỗi nhiệm vụ đều đòi hỏi sự bình tĩnh, chính xác và quyết đoán.

Sau những chiến công đó, tháng 4 năm 1971, cấp trên tiếp tục giao cho Nguyễn Thị Lài một nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm: tiếp cận và tiêu diệt Trưởng ty Cảnh sát quốc gia. Bà cải trang thành một người dân đi làm giấy chứng minh nhân dân để tìm cách thâm nhập. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, bà không may bị địch phát hiện và bắt giữ. Đây là lần bà phải đối mặt trực tiếp với sự truy bắt và tra khảo của đối phương.

Nguyễn Thị Lài đã nhiều lần rơi vào tay địch và phải chịu những hình thức tra tấn vô cùng tàn bạo. Có lần, chúng đe dọa sẽ chôn sống bà nếu bà không khai báo. Trong một trận tra tấn khác tại xà lim Lê Quý Đôn, chúng nắm mái tóc dài của bà, quấn lên quạt trần rồi bật cho quạt quay khiến bà ngất lịm. Chúng còn dùng điện để tra tấn nhằm buộc bà khai ra cơ sở cách mạng và đồng đội. Thế nhưng trước những cực hình đó, Nguyễn Thị Lài vẫn kiên quyết giữ bí mật. Bà chỉ trả lời rằng mình được một người sai mang đồ đến một địa điểm và không biết người đó là ai. Chính sự kiên trung ấy đã bảo vệ được tổ chức và đồng đội khỏi sự truy xét của địch.

Cuối cùng, Nguyễn Thị Lài bị đưa ra xét xử và chịu án 18 tháng tù. Nhưng nhà tù không thể khuất phục được ý chí của người nữ chiến sĩ. Năm 1973, sau khi ra tù, bà được đưa lên chiến khu để học tập chính trị và tiếp tục hoạt động. Từ năm 1970 đến năm 1975, bà tiếp tục chiến đấu trong lực lượng an ninh vũ trang thành phố Huế và Ty An ninh Thừa Thiên. Khi miền Nam được giải phóng, đất nước thống nhất, bà cùng đồng đội trở về thành phố Huế.

Những chiến công và sự hy sinh của Nguyễn Thị Lài đã được Nhà nước ghi nhận. Tháng 6 năm 1976, bà được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cùng nhiều huân chương, huy chương cao quý. Bà là một trong những nữ trinh sát an ninh tiêu biểu của chiến trường miền Trung. Sau ngày đất nước thống nhất, từ năm 1975 đến năm 1978, bà được giao nhiệm vụ Trưởng ban An ninh Quận 1, thành phố Huế, trở thành một trong những nữ cán bộ lãnh đạo công an đầu tiên của thành phố sau giải phóng.

Điều khiến câu chuyện về Anh hùng Nguyễn Thị Lài càng xúc động là những thương tích của chiến tranh vẫn theo bà suốt cuộc đời. Những trận tra tấn của kẻ thù để lại di chứng nặng nề trên cơ thể. Có những tổn thương khiến sau này bà không thể nuôi con bằng sữa mẹ. Nhưng vượt lên trên những đau đớn ấy, bà vẫn xây dựng gia đình, tiếp tục công tác và giáo dục các con về lòng biết ơn đối với những người đã hy sinh vì đất nước. Hai người con trai của bà sau này cũng nối nghiệp cha mẹ, một người làm cảnh sát hình sự, một người làm cảnh sát giao thông.

Câu chuyện của Anh hùng Nguyễn Thị Lài không chỉ là câu chuyện về một nữ biệt động với những trận đánh táo bạo trong lòng địch, mà còn là câu chuyện về lòng trung thành, sự mưu trí, gan dạ và ý chí bất khuất. Từ một cô gái 14 tuổi rời gia đình đi làm nhiệm vụ, bà đã trở thành một nữ trinh sát xuất sắc, nhiều lần đối mặt với hiểm nguy, tù đày và tra tấn nhưng không phản bội đồng đội, không tiết lộ bí mật của tổ chức. Những chiến công của bà góp phần bảo vệ cơ sở cách mạng, gây tổn thất cho đối phương và giữ vững hoạt động của lực lượng cách mạng ngay giữa thành phố Huế. Vì vậy, khi nhắc đến Nguyễn Thị Lài, người ta không chỉ nhớ đến một nữ Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân mà còn nhớ đến hình ảnh một người phụ nữ nhỏ bé nhưng có ý chí thép, đã dành tuổi trẻ và cả cuộc đời mình cho độc lập, thống nhất của Tổ quốc.