NỤ CƯỜI CHIẾN THẮNG BÊN THÀNH CỔ QUẢNG TRỊ

Mùa hè năm 1972, Quảng Trị trở thành một trong những chiến trường ác liệt nhất. Sau thắng lợi của cuộc tiến công chiến lược, quân và dân ta giải phóng tỉnh Quảng Trị, trong đó thị xã Quảng Trị được giải phóng ngày 1/5/1972. Trước tình hình đó, đối phương mở cuộc phản công quy mô lớn nhằm tái chiếm Quảng Trị, trong đó Thành cổ Quảng Trị là một mục tiêu đặc biệt quan trọng. Từ ngày 28/6 đến ngày 16/9/1972, quân và dân ta đã kiên cường chiến đấu bảo vệ Thành cổ trong suốt 81 ngày đêm.

Thành cổ Quảng Trị vốn là một công trình thành lũy được xây dựng dưới thời Nguyễn, nằm ở trung tâm thị xã Quảng Trị. Nhưng trong mùa hè năm 1972, nơi đây đã trở thành một chiến trường đặc biệt khốc liệt. Bom đạn dội xuống liên tục, những công trình trong thành gần như bị phá hủy, từng mét đất đều gắn với sự sống và cái chết của người lính. Hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ đã chiến đấu và hy sinh trong cuộc chiến đấu 81 ngày đêm ấy.

Trong hoàn cảnh ấy, giữa những giờ phút tạm lắng hiếm hoi của chiến trường, nghệ sĩ nhiếp ảnh Đoàn Công Tính – khi đó là phóng viên chiến trường của Báo Quân đội nhân dân – đã tìm cách vào Thành cổ để ghi lại những hình ảnh chân thực nhất về cuộc chiến. Ông đã chứng kiến và ghi lại nhiều khoảnh khắc của những người lính đang chiến đấu giữa một chiến trường mà mỗi lần vượt qua làn bom đạn đều có thể phải đối mặt với hiểm nguy.

Một trong những khoảnh khắc đặc biệt ấy là bức ảnh “Nụ cười chiến thắng bên Thành cổ Quảng Trị”. Những người lính trẻ xuất hiện trong ảnh với khuôn mặt còn rất trẻ, trên vai là vũ khí, giữa một không gian chiến tranh khốc liệt. Họ cười, nói chuyện với nhau trong một phút dừng bắn hiếm hoi giữa hai trận đánh. Bức ảnh được chụp trong tháng 8/1972 và sau đó được đăng trên Báo Nhân Dân ngày 2/9/1972 với tên gọi “Nụ cười chiến thắng bên Thành cổ Quảng Trị”.

Trong số những người lính xuất hiện trong bức ảnh có thương binh Lê Xuân Chinh. Khi ấy ông mới 19 tuổi, nhập ngũ được khoảng một năm và được bổ sung vào lực lượng bảo vệ Thành cổ Quảng Trị. Hai mươi ngày sau khi bức ảnh được chụp, ông bị thương trong một trận chiến và sau đó được chuyển ra Bắc điều trị. Nhiều năm sau, ông vẫn nhớ về khoảnh khắc tuổi 19 ấy như một phần ký ức không thể phai mờ của đời mình.

Điều đặc biệt làm nên sức sống của bức ảnh không nằm ở sự hoành tráng của chiến trường mà ở chính những nụ cười rất đời thường của những người lính trẻ. Họ đang ở nơi mà sự sống và cái chết chỉ cách nhau trong gang tấc, nhưng vẫn giữ được sự lạc quan, niềm tin và tình đồng đội. Nụ cười ấy không phải là sự quên đi gian khổ, càng không phải là sự nhẹ nhàng trước chiến tranh, mà là biểu hiện của một tinh thần mạnh mẽ: dù hoàn cảnh khắc nghiệt đến đâu, người lính vẫn giữ vững niềm tin và ý chí chiến đấu.

Đằng sau khoảnh khắc bình yên ngắn ngủi ấy là 81 ngày đêm vô cùng khốc liệt. Từ ngày 28/6 đến 16/9/1972, quân và dân ta đã kiên cường bám trụ Thành cổ và thị xã Quảng Trị dưới sức ép của các cuộc tiến công và hỏa lực mạnh. Từng đơn vị, từng người lính thay nhau chiến đấu, bổ sung lực lượng, vượt sông Thạch Hãn và tìm mọi cách đưa người, vũ khí, lương thực vào trận địa. Hàng nghìn người đã hy sinh, máu xương của họ hòa vào đất Thành cổ và dòng sông Thạch Hãn.

Vì thế, khi nhìn vào bức ảnh “Nụ cười chiến thắng bên Thành cổ Quảng Trị”, chúng ta không chỉ nhìn thấy những khuôn mặt trẻ trung. Đó còn là hình ảnh của cả một thế hệ thanh niên Việt Nam đã bước vào chiến tranh khi tuổi đời còn rất trẻ. Có người vừa rời ghế nhà trường, có người mới nhập ngũ chưa lâu, có người chưa kịp sống trọn tuổi thanh xuân. Họ đến Thành cổ mang theo lý tưởng, tình yêu quê hương và niềm tin vào ngày đất nước hòa bình, thống nhất.

Bức ảnh cũng cho thấy một vẻ đẹp khác của người lính Việt Nam: vẻ đẹp của tình đồng đội. Trong chiến tranh, đồng đội không chỉ là những người cùng đơn vị, cùng chiến hào, mà còn là những người sẵn sàng chia sẻ từng ngụm nước, từng phần lương thực, từng phút nghỉ ngơi và sẵn sàng che chở cho nhau giữa bom đạn. Những nụ cười trong bức ảnh vì thế cũng có thể được hiểu như nụ cười của những người đang có niềm tin vào nhau, vào đồng đội và vào ngày mai.

Ngày 16/9/1972, cuộc chiến đấu bảo vệ Thành cổ Quảng Trị bước sang một giai đoạn mới khi lực lượng ta chủ động rút khỏi Thành cổ. Nhưng những gì diễn ra trong 81 ngày đêm ấy đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử dân tộc. Cuộc chiến đấu đã góp phần tạo ra những tác động quan trọng trên cả phương diện quân sự, chính trị và ngoại giao trong giai đoạn đàm phán tại Paris.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, những người lính năm xưa giờ đây đã ở tuổi cao. Có người trở về với thương tật trên cơ thể, có người tiếp tục cuộc sống bình dị sau chiến tranh, nhưng cũng có hàng nghìn người mãi mãi nằm lại trên mảnh đất Quảng Trị. Thành cổ hôm nay không còn là chiến trường. Cỏ cây đã phủ xanh những hố bom, thị xã Quảng Trị đã hồi sinh, nhưng mỗi tấc đất nơi đây vẫn nhắc nhớ về một mùa hè đỏ lửa và những con người đã chiến đấu bằng cả tuổi trẻ của mình.

“Nụ cười chiến thắng bên Thành cổ Quảng Trị” vì thế đã vượt ra ngoài khuôn khổ của một bức ảnh chiến trường. Đó là hình ảnh lưu giữ tuổi trẻ của những người lính giữa chiến tranh; là ký ức về tình đồng đội, lòng quả cảm và niềm tin; đồng thời cũng là lời nhắc nhở sâu sắc đối với thế hệ hôm nay về giá trị của hòa bình.

Nhìn nụ cười của những người lính tuổi đôi mươi năm ấy, thế hệ trẻ hôm nay càng hiểu rằng tuổi trẻ là quãng thời gian đẹp nhất để sống có lý tưởng, có trách nhiệm và biết cống hiến. Những người lính Thành cổ đã gửi lại tuổi xuân nơi chiến trường để đất nước có ngày hòa bình. Trách nhiệm của tuổi trẻ hôm nay là trân trọng thành quả ấy, gìn giữ ký ức lịch sử, sống tử tế, học tập, lao động và cống hiến để xứng đáng với những người đã nằm lại cho Tổ quốc.

Một bức ảnh, những nụ cười, một Thành cổ và cả một thế hệ. Nụ cười ấy đã vượt qua năm tháng để trở thành nụ cười của niềm tin, của tuổi trẻ và của khát vọng hòa bình – một nụ cười vẫn còn sống mãi bên Thành cổ Quảng Trị.