NỤ CƯỜI ĐI QUA NHÀ TÙ

Có những nụ cười được sinh ra trong những ngày bình yên. Nhưng cũng có một nụ cười bước ra từ phòng xử án, đi qua nhà tù và trở thành biểu tượng của niềm tin. Đó là nụ cười của Võ Thị Thắng, cô gái Long An bị kết án 20 năm tù khổ sai sau một phiên tòa quân sự ở Sài Gòn năm 1968.

Võ Thị Thắng sinh năm 1945 tại Long An. Từ khi còn rất trẻ, chị đã tham gia hoạt động cách mạng. Năm 1968, giữa thời điểm Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân, chị bị bắt sau một nhiệm vụ không thành.

Tại phiên tòa quân sự, Võ Thị Thắng bị tuyên phạt 20 năm tù khổ sai. Khi nghe bản án, chị vẫn bình thản. Một phóng viên Nhật Bản đã ghi lại khoảnh khắc chị bước ra khỏi phòng xử với nụ cười tươi và ánh mắt tự tin. Bức ảnh ấy về sau được biết đến với tên gọi “Nụ cười chiến thắng”.

Điều khiến khoảnh khắc ấy đi vào lịch sử còn nằm ở lời đáp của người nữ tù trẻ tuổi. Trước bản án 20 năm, chị bày tỏ niềm tin rằng nếu chính quyền Sài Gòn còn tồn tại đủ 20 năm để giam mình thì đó sẽ là chuyện khác. Chỉ bảy năm sau, ngày 30/4/1975, chiến tranh kết thúc.

Sau phiên tòa, Võ Thị Thắng trải qua nhiều nhà tù, trong đó có Thủ Đức, Chí Hòa, Tân Hiệp, Hố Nai và Côn Đảo. Sáu năm bị giam giữ không làm mất đi niềm tin của người phụ nữ trẻ. Năm 1974, chị được trao trả tại Lộc Ninh theo những thỏa thuận thực hiện Hiệp định Paris. Hình ảnh chị trong ngày trở về cũng trở thành một tư liệu đặc biệt về những cuộc trao trả tù binh cuối chiến tranh.

Sau ngày đất nước thống nhất, Võ Thị Thắng tiếp tục công tác trong Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam và ngành du lịch. Năm 2015, chị được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Điều làm câu chuyện về Võ Thị Thắng có sức sống lâu dài không chỉ nằm ở bản án hay bức ảnh nổi tiếng. Đó là thái độ của một người trẻ trước nghịch cảnh: không đầu hàng, không tuyệt vọng và luôn giữ niềm tin vào tương lai.

Hôm nay, tuổi trẻ Việt Nam không còn đứng trước những phiên tòa chiến tranh hay những nhà tù như thế hệ chị. Nhưng mỗi người đều có những thử thách riêng. Nụ cười của Võ Thị Thắng nhắc chúng ta rằng bản lĩnh không phải là không biết sợ, mà là biết giữ niềm tin để bước tiếp khi hoàn cảnh khó khăn.

Một nụ cười từ năm 1968 đã đi qua hơn nửa thế kỷ. Nó vẫn nhắc người trẻ hôm nay: hãy tin vào điều tốt đẹp, kiên định với trách nhiệm và đừng để nghịch cảnh quyết định cách mình sống.