NỤ CƯỜI GIỮA BÀN ĐÀM PHÁN

Trong những năm tháng chiến tranh, có một chiến trường không có tiếng súng nhưng mỗi câu nói đều có thể tác động đến cục diện. Đó là bàn đàm phán. Tại Paris, từ năm 1968 đến 1973, những nhà ngoại giao Việt Nam đã trải qua gần năm năm đấu trí căng thẳng. Trong số đó, Nguyễn Thị Bình trở thành một gương mặt đặc biệt: người phụ nữ duy nhất trong bốn đại diện ký Hiệp định Paris ngày 27/1/1973.

Nguyễn Thị Bình tên thật là Nguyễn Châu Sa, sinh năm 1927 tại Quảng Nam. Từ khi còn trẻ, bà đã tham gia hoạt động yêu nước và cách mạng. Trong những năm chiến tranh, bà hoạt động trên nhiều lĩnh vực, rồi trở thành một trong những đại diện của lực lượng cách mạng miền Nam trên mặt trận đối ngoại.

Năm 1968, Hội nghị Paris về Việt Nam bắt đầu. Đây không phải một cuộc thương lượng đơn giản. Phía bên kia là một cường quốc có tiềm lực quân sự và ngoại giao rất lớn. Phía Việt Nam bước vào bàn đàm phán với mục tiêu kiên định: độc lập, chủ quyền và chấm dứt chiến tranh. Cuộc đàm phán kéo dài gần năm năm, với hàng trăm phiên họp công khai cùng nhiều cuộc gặp riêng.

Nguyễn Thị Bình tham gia Hội nghị với tư cách Bộ trưởng Ngoại giao Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam. Tại Paris, phong thái điềm tĩnh, sắc sảo của bà gây chú ý. Báo chí Pháp đặt cho bà biệt danh “Madame Bình”. Những bức ảnh tư liệu còn lưu lại hình ảnh người phụ nữ Việt Nam trong tà áo dài, với nụ cười bình thản giữa những cuộc tranh luận căng thẳng. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia gọi đó là “nụ cười chiến thắng”.

Ngày 27/1/1973, tại Paris, Hiệp định về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam được ký kết. Nguyễn Thị Bình là một trong bốn người đặt bút ký văn kiện lịch sử. Khoảnh khắc ấy đánh dấu thắng lợi quan trọng trên mặt trận ngoại giao, góp phần tạo ra cục diện mới cho cuộc đấu tranh đi đến thống nhất đất nước.

Nhìn vào bức ảnh Nguyễn Thị Bình ký Hiệp định Paris, thật khó hình dung phía sau nụ cười ấy là hàng triệu người đang sống trong chiến tranh. Bởi vậy, nụ cười không chỉ thể hiện sự tự tin của một nhà ngoại giao. Nó còn là nụ cười của một dân tộc đã kiên trì theo đuổi khát vọng hòa bình.

Câu chuyện về Nguyễn Thị Bình cho thế hệ trẻ hôm nay một bài học khác về lòng yêu nước. Không phải mọi đóng góp đều diễn ra trên chiến hào. Có người cầm súng bảo vệ Tổ quốc, có người cầm bút, cầm tài liệu và tiếng nói của dân tộc để đấu tranh trên bàn đàm phán.

Thời hoa lửa đã đi qua. Nhưng bản lĩnh, trí tuệ và tinh thần trách nhiệm của thế hệ Nguyễn Thị Bình vẫn còn nguyên giá trị.

Có những chiến thắng được viết bằng máu trên chiến trường. Và cũng có những chiến thắng được viết bằng bản lĩnh trên bàn đàm phán.