NỤ CƯỜI TRÊN SÔNG THẠCH HÃN
Trong Bảo tàng Thành cổ Quảng Trị, giữa vô số kỷ vật như những chiếc mũ đã rách nát theo tháng năm, những khẩu súng hoen gỉ, những vật dụng nhuốm màu khốc liệt của chiến tranh, có một bức ảnh khiến bất cứ ai nhìn thấy cũng phải dừng lại thật lâu. Đó là bức ảnh ghi lại khoảnh khắc hiếm hoi của nụ cười – nụ cười sáng bừng giữa “thời hoa lửa”. Trong bức ảnh, một cụ ông đang ung dung lái chiếc đò nhỏ, bên cạnh là một nữ du kích ôm súng, phía sau là gần mười chiến sĩ đang nhìn về ống kính với nụ cười rạng rỡ. Ánh mắt họ chứa đựng niềm tin mãnh liệt vào ngày chiến thắng, dù trước mặt là hiểm nguy luôn cận kề.
Bức ảnh ấy mang tên Cha con lão ngư dân Triệu Phong chở bộ đội và vũ khí tiếp sức Thành cổ, do nhiếp ảnh gia Đoàn Công Tính chụp vào năm 1972 – giữa những ngày chiến sự đang ở mức ác liệt nhất. Cụ ông lái đò trong ảnh chính là cụ Nguyễn Con, còn nữ du kích trẻ ôm súng là bà Thu.
Ông Nguyễn Câu, con trai cụ Con, vẫn nhớ như in ngày nhận được cuộc gọi đặc biệt vào năm 2007. Đầu dây bên kia hỏi rất kỹ về bố và vợ ông. Khi nghe ông xác nhận rằng gia đình mình từng chèo đò trên sông Thạch Hãn, người gọi liền vui mừng thông báo muốn gặp mặt. Người ấy không ai khác chính là nhiếp ảnh gia Đoàn Công Tính – người đã miệt mài suốt hàng chục năm đi tìm nhân vật trong chính bức ảnh của mình.
Khi gặp lại ông Câu và bà Thu, nhiếp ảnh gia Tính trịnh trọng trao tặng bức ảnh chụp 35 năm trước. Ông Câu đã nghẹn ngào đến không nói nên lời. Bởi bố ông – cụ Nguyễn Con – đã mất từ lâu, nhưng gia đình lại không có bất kỳ tấm ảnh nào của cụ. Khoảnh khắc nhận lại hình bóng thân thương của cha mình, ông xúc động nhớ lại nụ cười, dáng ngồi vững chãi trên con đò và cả những ngày cha âm thầm góp sức cho cuộc chiến. Đó thực sự là một món quà vô giá.
Sau 81 ngày đêm lịch sử bảo vệ Thành cổ, cụ Nguyễn Con trở về với cuộc sống bình dị bên dòng Thạch Hãn. Cụ lại chèo đò, cào hến, làm lụng như bao người nông dân hiền hậu khác cho đến cuối đời. Hòa bình lập lại, đất nước thống nhất, ông Câu và bà Thu – cô du kích năm nào – nên duyên vợ chồng, rồi sinh được bốn người con. Hai ông bà nay đều đã ngoài bảy mươi tuổi, sống yên bình trong căn nhà nhỏ bên sông, nơi ngày xưa từng vang lên tiếng mái chèo gấp gáp giữa lằn ranh sinh tử.
Vào những dịp đặc biệt, ông Câu lại lặng lẽ ra thăm mộ bố. Trước phần mộ giản dị của người cha anh hùng, ông luôn thầm biết ơn “thời hoa lửa” đã rèn nên những con người bình dị mà kiên cường. Nhờ họ mà hôm nay, thế hệ trẻ chúng em được sống trong hòa bình, được đến trường, được viết tiếp ước mơ của mình
