Nụ cười trước bản án hai mươi năm

Năm 1968, Võ Thị Thắng bị chính quyền Sài Gòn bắt trong quá trình hoạt động cách mạng. Khi ấy, chị là một nữ sinh trẻ tuổi nhưng đã tham gia phong trào đấu tranh từ nhiều năm trước. Sau những cuộc thẩm vấn và tra tấn, chị bị đưa ra xét xử tại một tòa án quân sự.

Phiên tòa kết thúc bằng bản án hai mươi năm tù khổ sai. Có lẽ những người tuyên án chờ đợi sự sợ hãi trên gương mặt người con gái trẻ. Nhưng Võ Thị Thắng lại mỉm cười. Chị bình thản hỏi liệu chính quyền ấy có thể tồn tại đủ hai mươi năm để giam giữ chị hay không.

Khoảnh khắc đó được một phóng viên ghi lại. Bức ảnh về sau được gọi là “Nụ cười chiến thắng”. Đó không phải nụ cười vì chị không hiểu những năm tháng tù đày đang chờ phía trước. Chị đã biết rất rõ nhà tù, đòn roi và sự cô độc sẽ khắc nghiệt đến mức nào. Chị cười vì tin rằng cuộc đấu tranh của dân tộc nhất định thắng lợi.

Võ Thị Thắng trải qua khoảng sáu năm trong nhiều nhà tù, từ Thủ Đức, Chí Hòa đến Côn Đảo. Năm 1974, chị được trả tự do theo Hiệp định Paris. Chỉ một năm sau, ngày 30 tháng 4 năm 1975, đất nước hoàn toàn giải phóng. Lời dự báo của chị đã trở thành hiện thực sớm hơn rất nhiều so với bản án mà kẻ thù từng tuyên.

Nụ cười ấy vượt qua bức tường phòng xử án và những song sắt nhà tù. Nó trở thành nụ cười của niềm tin, của một dân tộc dù chịu nhiều đau thương vẫn biết rằng ngày chiến thắng nhất định sẽ đến.