Nữ cựu binh 20 năm tìm hài cốt đồng đội

Bà Đặng Thị Cúc cúi xuống trước một phần mộ trong Nghĩa trang liệt sĩ Tam Sơn, khẽ phủi lớp bụi mỏng trên tấm bia ghi dòng chữ “liệt sĩ chưa xác định được thông tin".

Ở tuổi 75, đôi chân người nữ cựu binh đã chậm hơn sau hàng trăm chuyến băng rừng, lội suối tìm đồng đội. Nhưng mỗi lần đứng trước những phần mộ chưa có tên, bà lại thấy lòng mình nặng trĩu.

Với nhiều gia đình liệt sĩ, bà là người dẫn đường, người xác minh, người cùng họ băng qua những cánh rừng cũ, lần theo từng mốc đất, từng ký ức chiến tranh để tìm lại người thân sau hàng chục năm xa cách.

Bà Cúc sinh ra trong gia đình giàu truyền thống cách mạng. Mẹ bà là liệt sĩ, bà ngoại được phong tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng, bà nội cũng là người có công với cách mạng. Những mất mát trong gia đình, cộng với những năm tháng chứng kiến đồng đội bị thương, hy sinh, đã trở thành ký ức không thể nguôi trong bà.

“Đêm nào tôi cũng mơ thấy tiếng đồng đội, đồng chí gọi. Nghĩ các anh còn nằm lại đâu đó giữa núi rừng, tôi day dứt lắm. Tôi chỉ muốn góp chút sức mọn để tìm kiếm, quy tập, an táng chu toàn và đưa các anh về với quê hương, gia đình”, bà Cúc nói.

Năm 1967, khi chiến tranh ở vùng Nam Tam Kỳ diễn ra ác liệt, cô gái Đặng Thị Cúc mới 16 tuổi đã xung phong đi bộ đội. Bà được biên chế về Bệnh xá tỉnh CK150, đóng trên địa bàn Núi Thành, làm nhiệm vụ tiếp phẩm, chăm sóc thương binh.

Ngày ấy, Tam Sơn là địa bàn chiến lược trong vùng căn cứ cách mạng, nơi các Trung đoàn 402, 406, 409 từng đóng quân, chiến đấu. Người bị thương được chuyển về bệnh xá. Người hy sinh được đồng đội chôn cất trong điều kiện chiến sự ngặt nghèo, nhiều phần mộ chỉ kịp đánh dấu bằng một gốc cây, tảng đá hoặc con suối gần đó.

Sau Hiệp định Paris năm 1973, khi chiến sự có nhiều thay đổi, bà Cúc chuyển sang công tác hậu cần. Năm 1978, bà được tăng cường lên Gia Lai - Kon Tum. Đến năm 1989, chồng mất, bà xin nghỉ hưu sớm để nuôi con và tham gia Hội Cựu chiến binh ở địa phương.

Năm 2006, khi được bầu làm Chủ tịch Hội Cựu chiến binh xã Tam Sơn, bà Cúc bắt đầu gắn bó sâu hơn với việc hỗ trợ thân nhân tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Những ký ức tưởng như chỉ còn nằm trong quá khứ bỗng trở thành “dữ liệu sống” quý giá.