nữ cựu thanh niên xung phong Đào Ngọc Mận (1950)

Có những con đường không được ghi tên trên bản đồ, nhưng lại in sâu trong lịch sử dân tộc. Đó là những con đường được mở ra bằng bàn tay trần, bằng mồ hôi, nước mắt và cả sinh mạng của những con người rất đỗi bình thường. Trong dòng chảy khốc liệt ấy, nữ cựu thanh niên xung phong Đào Ngọc Mận, sinh năm 1950, quê ở thôn Nam Đường Đông, xã Nam Cao, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình, là một người đã góp phần làm nên những con đường như thế cho những người lính chiến đấu tại Thành cổ Quảng Trị.

Năm ấy, Đào Ngọc Mận chỉ vừa bước qua tuổi thiếu nữ. Từ một cô gái quen việc đồng áng, chưa từng đi xa khỏi lũy tre làng, cô khoác lên mình bộ quần áo sờn màu, theo đơn vị thanh niên xung phong vào chiến trường miền Trung. Quảng Trị đón cô không bằng nắng gió hiền hòa, mà bằng tiếng bom dội đất, mùi khói thuốc súng và những đêm rừng đặc quánh nỗi lo âu.

Công việc của cô không phải là cầm súng chiến đấu trực diện, nhưng mức độ hiểm nguy không hề kém. Cô cùng đồng đội chặt cây mở lối, san nền đường, lấp hố bom sâu hoắm, gánh từng thúng đất đá trong điều kiện máy móc gần như không có. Có những đoạn đường, đất chưa kịp nện chặt thì bom lại đánh sập, mọi công sức phải làm lại từ đầu. Cô học cách nghe tiếng máy bay để đoán hướng bom, học cách nằm ép người xuống đất trong tích tắc để giữ lấy mạng sống.

Khó khăn lớn nhất không chỉ là bom đạn, mà là sự thiếu thốn đến tận cùng. Những bữa ăn chỉ có nắm cơm trộn muối vừng, đôi khi là củ sắn luộc còn nguyên xơ. Nước uống hiếm hoi, phải hứng từng giọt nước mưa hay lọc từ suối cạn. Ban ngày nắng như thiêu đốt, ban đêm muỗi rừng, vắt bám đầy chân tay. Sốt rét rừng khiến cơ thể cô run lẩy bẩy, nhưng cơn sốt vừa lui, cô lại gượng dậy ra đường làm nhiệm vụ.

Có những thời điểm ác liệt, cô và đồng đội phải làm đường ngay trong làn pháo kích, từng bước di chuyển đều mang theo cảm giác đối mặt với cái chết. Không ít lần, cô tận mắt chứng kiến người bên cạnh mình ngã xuống, cuốc xẻng còn dang dở. Nỗi sợ hãi là có thật, nước mắt cũng từng rơi, nhưng bỏ vị trí là điều không ai cho phép bản thân nghĩ đến. Bởi phía sau con đường ấy là đoàn quân đang chờ tiếp tế, là những người lính đang bám trụ trong Thành cổ Quảng Trị giữa mưa bom bão đạn.

Trong suy nghĩ của cô gái Đào Ngọc Mận khi ấy, điều lớn lao nhất không phải là danh hiệu hay sự ghi nhận, mà rất giản dị: đường phải thông. Chỉ cần xe qua được, thương binh được đưa ra, lương thực và đạn dược vào kịp, thì mọi vất vả đều trở nên có ý nghĩa. Chính niềm tin mộc mạc ấy đã giúp cô đứng vững giữa hoàn cảnh tưởng như không thể chịu đựng.

Chiến tranh kết thúc, cô trở về quê hương Nam Đường Đông với hành trang là một tuổi trẻ đã đi qua lửa đạn. Cuộc sống thời bình không phải lúc nào cũng dễ dàng, những di chứng chiến tranh vẫn âm thầm theo cô qua năm tháng. Thế nhưng, cô chưa từng than phiền hay kể công. Với cô, những năm tháng mở đường chỉ là bổn phận của một người con khi đất nước cần.

Ngày nay, khi nhắc đến Thành cổ Quảng Trị – nơi hội tụ máu xương và ý chí quật cường của cả một thế hệ – người ta thường nhớ đến những người lính. Nhưng ít ai quên rằng, phía sau họ là những người mở đường thầm lặng như nữ cựu thanh niên xung phong Đào Ngọc Mận. Chính những con người ấy đã nối liền hậu phương với tiền tuyến, biến những lối mòn đầy hố bom thành con đường của niềm tin và chiến thắng.

Cuộc đời cô không ồn ào, không hào nhoáng, nhưng lại là minh chứng sống động cho vẻ đẹp bền bỉ của người phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh. Đào Ngọc Mận – từ cô gái quê lúa Thái Bình đến người mở đường nơi lửa đạn Quảng Trị – đã để lại cho hậu thế một bài học sâu sắc: lịch sử được làm nên không chỉ bởi những trận đánh lớn, mà còn bởi những con người lặng lẽ đứng giữa gian nguy để giữ cho con đường không bao giờ tắt.