Nữ Đại tá Đinh Thị Vân: Người kiến tạo mạng lưới thép và biểu tượng “Uy vũ bất năng khuất” của Tình báo Việt Nam

1. Thân thế và bước đầu sự nghiệp cách mạng

Bà tên thật là Đinh Thị Mậu, sinh năm 1916 tại làng Đông An, tổng Cát Xuyên, huyện Giao Thủy, phủ Thiên Trường, nay là xã Xuân Thành, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định. (Tài liệu Wikipedia có dòng ghi thêm nay thuộc xã Xuân Hồng, tỉnh Ninh Bình). Do người cha qua đời sớm khi bà mới được 6 tháng tuổi, anh em bà từ nhỏ đã được ông nội là Đinh Mẫn Cấp nuôi nấng và dạy dỗ thành người.

Năm 17 tuổi (1933), dưới sự dìu dắt và vận động của hai người anh cùng cha khác mẹ là Đinh Lai Hạp và Đinh Thúc Dự (những đảng viên Đảng Cộng sản Đông Dương thời bấy giờ), bà bắt đầu bước vào con đường hoạt động cách mạng. Ban đầu, bà đảm nhận nhiệm vụ giao thông liên lạc, cất giữ tài liệu bí mật của Đảng, đồng thời tích cực tổ chức nhóm “Ái hữu tương tế” nhằm nuôi dưỡng và bảo vệ các cán bộ cách mạng hoạt động tại địa phương.

Trong thời gian làm nhiệm vụ, bà kết hôn với một người cùng quê. Theo tục lệ địa phương lúc bấy giờ, người phụ nữ sau khi lấy chồng sẽ được gọi theo tên chồng. Từ đó, mọi người quen gọi bà bằng cái tên Đinh Thị Vân.

Tháng 8/1945, với vai trò là cán bộ Việt Minh huyện Xuân Trường, bà Đinh Thị Vân đã tích cực vận động nhân dân tham gia tổng khởi nghĩa giành chính quyền ở hai huyện Xuân Trường và Giao Thủy. Sau thắng lợi của Cách mạng tháng Tám, bà tham gia xây dựng chính quyền mới tại địa phương. Ngày 30/6/1946, bà vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Từ năm 1946 đến năm 1953, bà lần lượt đảm nhiệm các chức vụ Huyện ủy viên huyện Xuân Trường, Ủy viên ban Thường vụ Phụ nữ cứu quốc tỉnh Nam Định và Hội trưởng Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Nam Định.

2. Hoạt động tình báo chiến lược và những hy sinh lặng thầm

Tháng 6/1954, xuất phát từ yêu cầu nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn mới, tổ chức quyết định điều động bà Đinh Thị Vân sang quân đội và phân công công tác tại Cục Nghiên cứu (Bộ Tổng tham mưu – Bộ Quốc phòng). Bà được giao trọng trách đặc biệt: xây dựng mạng lưới tình báo chiến lược từ con số không ngay trong lòng địch.

Trước khi dấn thân vào sào huyệt kẻ thù, bà đã đưa ra một quyết định hy sinh đời tư vô cùng phi thường: chủ động trở về quê thu xếp và cưới vợ mới cho chồng để có người chăm sóc ông khi ông đau ốm trong những năm tháng bà đi hoạt động bí mật.

Tháng 8/1954, xuất phát từ cảng Hải Phòng, điệp viên Đinh Thị Vân hòa vào dòng người di cư "theo Chúa vào Nam". Để hỗ trợ và bảo vệ tuyệt đối cho vỏ bọc của bà tại miền Nam, cấp trên đã quyết định tung ra một thông tin giả: "Đinh Thị Vân phản Đảng, bỏ nhiệm vụ chạy trốn vào Nam, tuyên án tử hình vắng mặt". Nỗi oan khiên này lan truyền nhanh chóng khiến người thân, họ hàng của bà ở quê nhà chịu nhiều đau đớn, vạ lây. Người mẹ thân yêu của bà – cụ Nguyễn Thị Quỳ (cụ Nhất Hợp) – do u uất bởi tiếng oan có con gái phản bội quốc gia nên ngã bệnh và qua đời đau lòng vào năm 1956. Đây là sự hy sinh tột cùng của cả gia đình dành cho sứ mệnh của người con gái vĩ đại.

Tại Sài Gòn, dưới vỏ bọc bình dị là một người phụ nữ buôn bán tảo tần, khi thì làm người giúp việc, lúc lại giả đi tìm người thân, bà Đinh Thị Vân đã từng bước thâm nhập sâu vào các cơ quan đầu não của chính quyền Mỹ-ngụy. Bằng sự mưu trí, khéo léo và kiên nhẫn, bà đã cảm hóa và vận động thành công nhiều nhân vật cốt cán trong bộ máy địch. Điển hình nhất là bà đã chuyển hóa được Đỗ Trọng Quyên – Chánh văn phòng, Phó Tổng tham mưu trưởng quân đội ngụy – trở thành nguồn cung cấp nhiều tin tức và tài liệu quân sự tối mật cho cách mạng.

3. Những chiến công vang dội và khí tiết anh hùng

Mạng lưới tình báo tinh nhuệ do bà Đinh Thị Vân xây dựng đã hoạt động vô cùng an toàn, tinh vi và liên tục gửi về Trung ương những thông tin có tính chất quyết định trên chiến trường:

• Vẽ bản đồ phòng ngự chi tiết của quân đội Sài Gòn ở phía Nam vĩ tuyến 17 trong giai đoạn 1959–1960.

Tháng 8/1959, do bị một kẻ phản bội chỉ điểm, bà Đinh Thị Vân bị mật vụ của chính quyền Ngô Đình Diệm bắt giữ. Tại Sở mật vụ Sài Gòn, chúng đã thay nhau tra khảo bà suốt đêm và dùng những cực hình dã man nhất: đóng đinh bu-loong lên người, dùng máy quay điện giật co giật liên hồi, treo ngược lên rồi đạp văng như con quay, dìm đầu vào nước xà phòng bẩn.

Trước đòn roi tra tấn chết đi sống lại, bà khắc sâu lời dạy của Bác Hồ: "Uy vũ bất năng khuất". Trong phòng giam, bà đã bứt dây trói, bứt dây điện máy quay tự lao đầu xuống sàn để tự sát hòng bảo vệ bí mật tuyệt đối cho mạng lưới. Khi kẻ thù dụ dỗ bà viết hai chữ "Đả đảo Cộng sản, đả đảo Hồ Chí Minh" để được thả tự do, bà lấy lý do đau tay từ chối. Khi bị ép buộc quá mức, bà đã dũng cảm đứng thẳng dậy chỉ thẳng vào mặt tên chủ sự tra tấn và mắng lớn: "Tổ sư cha cái thằng Ngô Đình Diệm tay sai nhà mày".

Bất lực trước tinh thần thép của người nữ chiến sĩ cộng sản, lại gặp lúc chính trường Sài Gòn liên tục xảy ra các vụ đảo chính đảo điên, kẻ thù không tìm được chứng cứ buộc tội nên phải thả tự do cho bà. Ngay sau khi ra tù, dưới sự chở che của nhân dân, bà nhanh chóng bắt liên lạc với tổ chức và tiếp tục hoạt động tình báo cho đến ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng.

4. Vinh danh và tưởng niệm

Sau ngày đất nước thống nhất, bà Đinh Thị Vân sống một cuộc đời bình dị, thanh cao trong sự kính trọng, yêu mến của đồng đội và nhân dân. Bà trần thế ngày 12/11/1995 tại Hà Nội sau một tai nạn bị ngã và đuối sức dần, hưởng thọ 79 tuổi. Sự ra đi của bà để lại niềm tiếc thương vô hạn bởi cả cuộc đời bà đã hiến dâng trọn vẹn cho Tổ quốc mà không có con cái hay tư lợi riêng.

Để ghi nhận những cống hiến và sự hy sinh vĩ đại của bà, Nhà nước Việt Nam đã phong tặng và truy tặng cho bà nhiều danh hiệu và phần thưởng cao quý:

• Danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (được phong ngày 25/8/1970 – bà là nữ anh hùng đầu tiên của ngành Tình báo Quốc phòng Việt Nam).

Hiện nay, căn gác nhỏ tại số 8 phố Cửa Đông, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội – nơi bà sống những năm cuối đời – đã được sử dụng làm nơi tưởng niệm về cuộc đời oanh liệt của bà. Tên của bà cũng được trân trọng đặt cho hai con đường tại thành phố Nam Định và thành phố Đà Nẵng.

Các nguồn tài liệu truy xuất chính:

1. Đinh Thị Vân – Wikipedia tiếng Việt.