Nữ điệp viên cảm tử và chiến công đánh chìm tàu chiến Pháp
Anh hùng Liệt sĩ Nguyễn Thị Lợi (tên thật là Nguyễn Thị Lớn) là nữ tình báo kiên trung của Công an Nhân dân Việt Nam. Bà chính là nhân vật trung tâm trong Kế hoạch A13 — một trong những chiến công tình báo lừng lẫy, táo bạo và hy hữu nhất trong lịch sử quân sự Việt Nam: dùng vụ nổ từ bên trong đánh chìm thông báo hạm Thiết Lương (Aviso Amiral Senès) của thực dân Pháp năm 1950.
1. Xuất thân và Hoàn cảnh gia đình
· Năm sinh: 1911.
· Quê gốc: Tỉnh An Giang (vùng Nam Bộ).
· Gia cảnh & Cuộc đời:
o Sinh ra trong một gia đình nghèo ở miền Tây Nam Bộ, bà lập gia đình sớm nhưng cuộc sống gặp nhiều bi kịch: chồng và con đều mất sớm do chiến tranh và bệnh tật.
o Năm 1945, bà theo dòng người tản cư ra miền Bắc và sinh sống tại Châu Đốc, sau đó ra vùng tự do Thanh Hóa.
o Là người phụ nữ chịu nhiều mất mát đau thương, bà mang trong mình tinh thần yêu nước nồng nàn và quyết tâm dấn thân phụng sự Tổ quốc.
2. Quá trình gia nhập Điệp báo và Kế hoạch A13
Năm 1949, Ban Chuyên án của Ty Công an Nha An ninh Trung ương (nay là Bộ Công an) do đồng chí Hoàng Đạo chỉ đạo lập Kế hoạch A13 nhằm đánh một đòn đau vào lực lượng hải quân Pháp trên biển Sầm Sơn (Thanh Hóa).
· Tuyển lựa tình báo: Nguyễn Thị Lợi được tổ chức phát hiện và tin tưởng giao nhiệm vụ. Bà tình nguyện nhận nhiệm vụ tử sĩ dù biết rõ đây là chuyến đi "có đi không có về".
· Xây dựng vỏ bọc (Bí danh "Phu nhân Hoàng Trọng Vinh"):
o Tổ chức tạo lập cho bà vỏ bọc là vợ bé của Hoàng Trọng Vinh — một tên Việt gian sừng sỏ, Quốc vụ khanh trong chính quyền tay sai Bảo Đại (thực chất Hoàng Trọng Vinh đã bị ta khống chế và biến thành điệp viên hai chiều).
o Bà được huấn luyện cấp tốc về phong thái, giao tiếp, cách sống xa hoa của giới trung lưu/thượng lưu để đóng tròn vai phu nhân của một quan chức cấp cao.
3. Trận đánh lừng lẫy và Sự hy sinh oanh liệt
Bối cảnh
Tháng 9 năm 1950, thông báo hạm Thiết Lương (Amiral Senès) — chiến hạm hiện đại bậc nhất của Hải quân Pháp tại Đông Dương lúc bấy giờ — cập bến biển Sầm Sơn để đón Hoàng Trọng Vinh và "phu nhân" về Hà Nội dự họp.
Diễn biến nhiệm vụ (27/9/1950)
1. Dẫn dụ địch: Hoàng Trọng Vinh báo với chỉ hủy tàu Pháp rằng phu nhân có mang theo rất nhiều hành lý, vàng bạc và tài liệu quan trọng.
2. Đưa "khối thuốc nổ" lên tàu: Lực lượng điệp báo của ta đã giấu 30 kg thuốc nổ C4 gắn kíp nổ hẹn giờ vào trong chiếc vali hành lý đặc biệt của "bà phu nhân".
3. Lên tàu chiến: Sáng ngày 27/9/1950, Nguyễn Thị Lợi trong trang phục sang trọng, ung dung bước lên tàu Thiết Lương cùng chiếc vali chứa khối thuốc nổ chết người.
4. Hỏa thiêu tàu địch: Đúng nửa giờ sau khi chiếc xuồng chở Hoàng Trọng Vinh quay trở lại bờ (theo đúng kế hoạch kéo dài thời gian), một tiếng nổ dữ dội rung chuyển biển Sầm Sơn.
Khối thuốc nổ kích hoạt khiến thông báo hạm Thiết Lương bị xé rách, chìm xuống đáy biển Sầm Sơn. Trận đánh đã tiêu diệt hơn 200 sĩ quan, binh lính Pháp và tay sai, cùng hàng trăm tấn vũ khí, khí tài quân sự.
Nguyễn Thị Lợi đã anh dũng hy sinh cùng chiếc tàu địch ở tuổi 39, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ đặc biệt mà Ban Chuyên án giao phó.
4. Tôn vinh và Ghi danh Lịch sử
Trận đánh chìm tàu Thiết Lương là chiến công độc nhất vô nhị của lực lượng Tình báo/Công an Nhân dân Việt Nam trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, làm chấn động giới quân sự Pháp lúc bấy giờ.
· Truy tặng danh hiệu Anh hùng: Ngày 3 tháng 8 năm 1995, liệt sĩ Nguyễn Thị Lợi được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân.
· Di sản tưởng niệm:
o Tượng đài Nguyễn Thị Lợi: Được dựng trang trọng ngay bên bờ biển Sầm Sơn (Thanh Hóa) — nơi bà đã ngã xuống.
o Đặt tên đường: Tên của bà được đặt cho nhiều con đường tại thành phố Thanh Hóa, TP. Hồ Chí Minh và nhiều địa phương khác trên cả nước.
o Phim ảnh & Văn học: Tấm gương hy sinh của bà đã trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều tác phẩm điện ảnh, sân khấu và văn học về đề tài an ninh - tình báo Việt Nam.
