Nữ du kích kiên cường giữa đồng bằng Thái Bình

Nguyễn Thị Chiên sinh năm 1930 tại huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình, trong một gia đình nông dân. Tuổi trẻ của bà gắn với những năm tháng cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp diễn ra ngày càng quyết liệt ở đồng bằng Bắc Bộ. Năm 1946, khi mới khoảng 16 tuổi, Nguyễn Thị Chiên bắt đầu tham gia hoạt động cách mạng tại địa phương. Từ công việc xây dựng cơ sở, làm giao liên, tuyên truyền, bà dần được giao những nhiệm vụ khó khăn hơn và trở thành một trong những người tổ chức, chỉ huy lực lượng du kích ở quê hương.

Địa bàn Tán Thuật khi ấy là vùng nông thôn nhưng không hề yên bình. Quân Pháp thường xuyên tổ chức các cuộc càn quét nhằm tìm kiếm lực lượng kháng chiến và phá cơ sở cách mạng. Đối với những đội du kích địa phương, chiến đấu không chỉ diễn ra bằng những trận đánh lớn mà còn là những cuộc phục kích, phá đường giao thông, phá tề, bảo vệ cơ sở và tìm cách làm suy yếu hoạt động của đối phương.

Nguyễn Thị Chiên cùng đồng đội từng bước xây dựng lực lượng du kích ở 5 thôn, trực tiếp tham gia tổ chức và chỉ huy Đội du kích xã Tán Thuật. Bà không chỉ chiến đấu mà còn phải dựa vào nhân dân để nắm tình hình, bảo vệ cơ sở và tổ chức các hoạt động ngay trong vùng địch kiểm soát. Chính khả năng bám dân, bám làng đã giúp lực lượng du kích duy trì được hoạt động trong điều kiện hết sức khó khăn.

Một trong những thử thách lớn nhất đến với Nguyễn Thị Chiên vào tháng 4/1950. Trong một lần đưa cán bộ về hoạt động tại xã, bà bị quân địch bắt. Một nữ du kích còn rất trẻ rơi vào tay đối phương và phải trải qua những ngày tháng bị dụ dỗ, tra hỏi và tra tấn. Theo các tư liệu lịch sử, bà bị giam giữ và tra tấn trong khoảng ba tháng rưỡi. Mục đích của đối phương là buộc bà khai báo về cơ sở cách mạng và những người hoạt động trong vùng.

Nhưng Nguyễn Thị Chiên không khuất phục. Bà giữ kín những thông tin mà mình biết, bảo vệ cơ sở và đồng đội. Đối với một người hoạt động cách mạng ở địa phương, việc giữ bí mật trong hoàn cảnh bị bắt có ý nghĩa rất lớn. Chỉ một lời khai cũng có thể khiến nhiều cán bộ, du kích và cơ sở quần chúng bị bắt theo. Vì vậy, sự kiên cường của bà không chỉ bảo vệ bản thân mà còn góp phần bảo vệ cả mạng lưới hoạt động phía sau.

Sau khi được trở về, Nguyễn Thị Chiên tiếp tục hoạt động. Những gì đã trải qua trong nhà tù không làm bà rời bỏ cuộc chiến đấu. Trái lại, bà tiếp tục tham gia xây dựng lực lượng và trực tiếp chỉ huy du kích. Điều đó cho thấy bản lĩnh của một người chiến sĩ không chỉ thể hiện trong lúc cầm súng mà còn thể hiện ở khả năng đứng dậy sau những tổn thất và tiếp tục hoàn thành nhiệm vụ.

Tháng 10/1951, trong một trận phục kích quân địch trên đường 39, Nguyễn Thị Chiên trực tiếp tham gia chiến đấu. Bà bắn bị thương một quân địch, cùng đồng đội bắt sống 6 lính địch và thu được 4 khẩu súng. Đây là một trong những chiến công tiêu biểu của bà trong thời kỳ hoạt động du kích.

Chỉ hai tháng sau, một trận chiến khác lại diễn ra ngay trên quê hương. Tháng 12/1951, khi quân Pháp lùng sục vào làng, Nguyễn Thị Chiên chỉ huy lực lượng du kích tổ chức đánh bất ngờ. Đội du kích đã xông ra bắt sống 4 quân địch, trong đó có một trung úy. Cách đánh dựa vào yếu tố bất ngờ, địa hình và sự hỗ trợ của nhân dân là phương thức chiến đấu quen thuộc của lực lượng du kích lúc bấy giờ.

Những trận đánh ấy cho thấy Nguyễn Thị Chiên không chỉ là một chiến sĩ trực tiếp chiến đấu mà còn là người biết tổ chức lực lượng. Ở một vùng đồng bằng đông dân, nơi quân địch có thể bất ngờ tiến vào làng, việc lựa chọn thời điểm và cách thức đánh địch có ý nghĩa quyết định. Một đội du kích nhỏ nếu tổ chức tốt vẫn có thể gây tổn thất và tạo thế chủ động trước một lực lượng mạnh hơn.

Từ năm 1946 đến năm 1952, Nguyễn Thị Chiên đã tham gia xây dựng cơ sở, tổ chức và chỉ huy du kích, trực tiếp chiến đấu trong nhiều trận. Theo hồ sơ được địa phương giới thiệu, bà đã diệt, làm bị thương và bắt 15 quân địch. Nhưng điều đáng chú ý hơn cả những con số ấy là quá trình trưởng thành của một cô gái nông thôn trở thành người chỉ huy du kích được đồng đội tin tưởng.

Năm 1952, tại Đại hội Anh hùng và Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất, Nguyễn Thị Chiên được tuyên dương là một trong những Anh hùng Quân đội đầu tiên. Bà mới 22 tuổi và là nữ Anh hùng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Tại Đại hội, bà cũng là nữ du kích được lựa chọn báo cáo điển hình.

Một kỷ niệm đặc biệt gắn với Đại hội là việc Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng Nguyễn Thị Chiên một khẩu súng ngắn. Với một nữ du kích trưởng thành từ phong trào chiến đấu ở đồng bằng, món quà ấy không chỉ là phần thưởng cho thành tích mà còn là sự ghi nhận đối với những người phụ nữ đã trực tiếp tham gia kháng chiến.

Điều đáng nói là câu chuyện của Nguyễn Thị Chiên không bắt đầu từ một chiến công nổi tiếng. Bà đi lên từ những công việc rất bình thường của phong trào cách mạng: xây dựng cơ sở, làm giao liên, tuyên truyền, vận động quần chúng rồi tham gia du kích. Từng nhiệm vụ nhỏ giúp bà trưởng thành hơn, cho đến khi trở thành người chỉ huy có khả năng tổ chức và trực tiếp chiến đấu.

Sau khi cuộc kháng chiến chống Pháp kết thúc, Nguyễn Thị Chiên tiếp tục phục vụ trong quân đội. Bà công tác tại Tổng cục Chính trị và Quân khu Thủ đô, tiếp tục gắn bó với quân đội trong thời bình. Năm 1984, bà được phong quân hàm Trung tá.

Nguyễn Thị Chiên qua đời ngày 1/6/2016, hưởng thọ 87 tuổi. Cuộc đời của bà kéo dài qua nhiều giai đoạn của lịch sử đất nước, từ những năm tháng chiến tranh gian khổ đến thời kỳ đất nước hòa bình, thống nhất và xây dựng lại sau chiến tranh.

Nhìn lại cuộc đời Nguyễn Thị Chiên, điều gây ấn tượng không chỉ là danh hiệu Anh hùng được trao khi bà mới 22 tuổi. Quan trọng hơn là con đường đi đến danh hiệu ấy. Một cô gái nông thôn đã lựa chọn đứng vào hàng ngũ cách mạng, chấp nhận nguy hiểm, bị bắt và tra tấn nhưng không khai báo, rồi trở lại chiến đấu cùng đồng đội.

Câu chuyện Nguyễn Thị Chiên là câu chuyện về một người phụ nữ trưởng thành ngay giữa cuộc chiến. Bà không có điều kiện của một người lính được huấn luyện bài bản từ đầu, nhưng bằng lòng yêu nước, sự gan dạ và khả năng bám dân, bám làng, bà đã trở thành một nữ du kích tiêu biểu của cuộc kháng chiến chống Pháp. Từ những con đường làng Thái Bình đến Đại hội Anh hùng năm 1952, hành trình của Nguyễn Thị Chiên cho thấy tuổi trẻ, dù ở bất kỳ hoàn cảnh nào, vẫn có thể trở thành lực lượng tiên phong khi đất nước cần.