NỮ DU KÍCH VÕ THỊ MÔ (BẢY MÔ) - NGƯỜI GẠT NÒNG SÚNG, THA MẠNG CHO 4 LÍNH MỸ VÌ TÌNH NGƯỜI
Sinh năm 1947 tại xã Nhuận Đức, huyện Củ Chi (nay thuộc TP. Hồ Chí Minh), Võ Thị Mô (tức Bảy Mô) là nữ du kích huyền thoại của vùng "Đất thép Củ Chi". Bà không chỉ nổi tiếng với nhiều chiến công xuất sắc, trực tiếp tiêu diệt hàng chục lính Mỹ và phá hủy xe tăng địch, mà còn được nhiều người biết đến bởi một quyết định đặc biệt giữa chiến trường khốc liệt: tha chết cho 4 người lính Mỹ khi thấy họ ôm nhau khóc, xem ảnh vợ con và đọc những lá thư từ quê nhà.
Sinh ra trong một gia đình có truyền thống cách mạng, cha mẹ đều tham gia kháng chiến và nuôi giấu cán bộ, các anh chị em của bà cũng sớm dấn thân vào con đường đấu tranh giải phóng dân tộc. Ngay từ nhỏ, ngôi nhà của gia đình đã trở thành cơ sở cách mạng, là nơi bộ đội chủ lực bám trụ trong hệ thống địa đạo Củ Chi.
Năm 13 tuổi, Võ Thị Mô được tuyển làm giao liên cho lực lượng an ninh cách mạng. Hai năm sau, bà trở thành Ấp đội phó, rồi nhanh chóng được bổ nhiệm làm Xã đội phó Nhuận Đức khi mới 18 tuổi.
Cuối năm 1966, bà được giao chỉ huy Trung đội nữ du kích Củ Chi, đơn vị sau này được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, Võ Thị Mô nổi tiếng với lối đánh du kích táo bạo, linh hoạt theo phương châm "nắm thắt lưng địch mà đánh". Ban ngày, bà cùng đồng đội bắn tỉa quân Mỹ; ban đêm tổ chức tập kích bất ngờ khiến đối phương luôn sống trong căng thẳng.
Đầu năm 1967, khi quân Mỹ mở Chiến dịch Cedar Falls huy động khoảng 30.000 quân nhằm càn quét Củ Chi, bà cùng hơn 30 chiến sĩ và du kích địa phương bám trụ trận địa, kiên cường chống lại một lực lượng áp đảo gấp nhiều lần. Nhờ tận dụng địa hình, hầm chông và chiến thuật du kích, đơn vị của bà đã khiến đối phương thiệt hại nặng và buộc phải nhiều lần rút lui. Hình ảnh nữ du kích trẻ tuổi ôm súng chiến đấu giữa vùng "Đất thép Củ Chi" nhanh chóng trở thành biểu tượng. Bà xuất hiện trong bộ phim tài liệu "Nữ du kích Củ Chi", nhiều họa sĩ đã vẽ chân dung bà và hình ảnh ấy còn được in trên tem bưu chính, sách ảnh phát hành ở nhiều quốc gia.
Trong suốt những năm chiến đấu, Võ Thị Mô trực tiếp tiêu diệt 35 lính Mỹ, phá hủy 2 xe tăng, được phong tặng danh hiệu Dũng sĩ diệt Mỹ và Dũng sĩ diệt xe tăng. Nhưng điều khiến tên tuổi của bà vượt lên trên những chiến công chính là một khoảnh khắc đầy tính nhân văn.
Trong một trận phục kích, bà cùng đồng đội phát hiện 4 lính Mỹ đang lọt vào đúng khu vực gài mìn và hoàn toàn nằm trong tầm bắn. Tuy nhiên, thay vì cảnh giác chiến đấu, bốn người lính ấy lại trải một tấm vải xuống đất, lấy những lá thư và tấm ảnh gia đình của đồng đội vừa tử trận ra xem. Họ ôm nhau khóc nức nở rồi lặng lẽ đốt những lá thư cùng bức ảnh trước khi rời đi. Người liên lạc đi cùng đề nghị nổ súng để lập chiến công, nhưng Võ Thị Mô đã nhẹ nhàng gạt nòng súng xuống. Sau này bà kể lại:
"Tôi nghĩ họ cũng có lương tâm như mình, chỉ vì bị đưa sang đây cầm súng. Lúc ấy họ không cầm súng bắn mình. Tôi không thể bắn." Quyết định ấy từng khiến bà bị đồng đội chất vấn trong cuộc họp chi bộ. Nhưng rồi mọi người đều hiểu rằng, giữa chiến tranh khốc liệt, bà vẫn giữ được lòng nhân ái của một con người. Một trong bốn người lính được tha hôm ấy là John Penycate. Trở về Mỹ, ông trở thành nhà báo, nhà văn và là người phản đối chiến tranh Việt Nam.
Nhiều năm sau, ông cùng nhà báo Tom Mangold viết cuốn sách nổi tiếng "The Tunnels of Cu Chi" (Địa đạo Củ Chi), trong đó dành hẳn một phần kể về người nữ du kích đã tha mạng cho mình. Cuốn sách được xuất bản tại Mỹ, Anh, Pháp và nhiều quốc gia khác, góp phần lan tỏa hình ảnh nhân văn của người chiến sĩ Việt Nam. Năm 1989, John Penycate trở lại Việt Nam để tìm gặp ân nhân. Sau nhiều ngày tìm kiếm, ông gặp lại Võ Thị Mô khi bà đang sống trong hoàn cảnh rất khó khăn. Khi gặp nhau, người cựu binh Mỹ quỳ xuống mang dép vào chân bà và xúc động nói: "Bà là ân nhân của tôi." Ông ngỏ ý muốn giúp bà xây nhà, nhưng bà chỉ mỉm cười và đáp: "Tôi không cần gì. Tôi chỉ mong đất nước tôi mãi hòa bình, không còn ai đến xâm lược." Sau chiến tranh, Võ Thị Mô tiếp tục phục vụ trong quân đội, từng là Huyện đội phó Huyện đội Củ Chi, sau đó được đào tạo tại Trường Quân chính miền và trở thành giảng viên quân sự.
Do sức khỏe giảm sút, bà ra quân với quân hàm Trung úy. Hiện nay, bà sống tại huyện Củ Chi trong ngôi nhà tình nghĩa, tiếp tục gìn giữ ký ức về những năm tháng chiến đấu và truyền lửa cho thế hệ trẻ. Cuộc đời của Võ Thị Mô là biểu tượng của lòng dũng cảm, trí thông minh và tinh thần nhân văn của người phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh. Bà chiến đấu quyết liệt để bảo vệ Tổ quốc, nhưng khi đối diện với những con người đang khóc vì gia đình giữa chiến trường, bà vẫn chọn giữ lại cho họ một con đường sống. Chính khoảnh khắc ấy đã khiến hình ảnh người nữ du kích Củ Chi trở thành biểu tượng đẹp không chỉ của lòng quả cảm mà còn của lòng nhân ái Việt Nam.
