Nữ giao liên xuất sắc của Cụm tình báo H63

Để đứng vững hợp pháp giữa lòng Sài Gòn, người chiến sĩ giao liên phải tạo cho mình một bình phong hoàn hảo nhất: Trở thành một người dân lao động nghèo đến mức không ai thèm để ý.

Bà Ba thuê một chái nhà nhỏ của người dân với giá vài chục đến một trăm đồng mỗi tháng. Hằng ngày, bà đi bán dạo đồ chơi trẻ em mạ vàng giả khắp các ngõ hẻm. Có những ngày trở trời, sốt rét hoành hành rã rời thân xác, bà vẫn gượng dậy quẩy hàng đi bán. Bà tự nhủ mình không được phép nghỉ, bởi một phụ nữ lớn tuổi neo đơn buôn bán cầm chừng mà vẫn có tiền trang trải sinh hoạt tất sẽ chuốc lấy sự nghi ngờ của bọn chỉ điểm và cảnh sát khu vực.

Bà Nguyễn Thị Ba nhận huy hiệu 70 năm tuổi Đảng.

Thế nhưng đằng sau dáng vẻ bình lặng, nhẫn nại ấy cũng là sự hy sinh tột cùng về tình cảm cá nhân. Năm 1953, chồng bà, nguyên Phó bí thư Tỉnh ủy Long An thời chống Pháp, được cử ra chiến khu Việt Bắc học tập chính trị. Sau Hiệp định Geneve 1954, ông ở lại miền Bắc công tác tại Bộ Lương thực - Thực phẩm. Suốt hơn 20 năm ròng rã, đôi vợ chồng sống trong cảnh chia cắt đôi bờ giới tuyến. Ngoài miền Bắc, người chồng vì nhớ thương vợ con khôn nguôi nên vẫn đều đặn viết từng lá thư, song vì bà Ba đang thực hiện nhiệm vụ tình báo đặc biệt tối mật, những bức thư ấy không thể gửi vào Nam, ông cẩn thận cất giữ từng phong bì như một báu vật đời mình.

Anh hùng LLVT nhân dân Nguyễn Thị Ba.

Với hai người con nhỏ, một trai, một gái, bà đành cắn răng gửi họ hàng dưới quê nuôi nấng để có thể tập trung cho hoạt động cách mạng. Những lần hiếm hoi tranh thủ về quê chớp nhoáng thăm con giữa hai đợt địch đi càn, vừa ôm ghì lấy con chưa ráo nước mắt thì đã nghe tiếng súng nổ gần, bà lại phải gạt nước mắt bước vội đi. Tiếng con thơ khóc gọi “Má ơi!” xé lòng sau lưng khiến bà vừa đi vừa nghẹn ngào rơi nước mắt. Bà từng tâm sự, những ngày Tết ở Sài Gòn đông vui, bước chân thui thủi giữa phố phường, nghe tiếng con trẻ nhà ai cất tiếng gọi mẹ mà lòng bà đau như cắt.

Dẫu thiếu thốn trăm bề, bà Ba luôn giữ trọn khí tiết trong sạch và lòng tự trọng của người chiến sĩ cách mạng. Tổ chức có chế độ chu cấp nhưng chỉ khi thực sự cùng quẫn, áo quần rách rưới bà mới nhận hỗ trợ may bộ đồ mới. Thấy bà ốm yếu, đi lại cực nhọc, ông Hai Trung thỉnh thoảng giúi tiền vào tay dặn bà mua thuốc bồi dưỡng, bà đều nhất mực từ chối: “Cậu cất đi, tôi tự lo được”. Hai con người ở hai vị thế xã hội hoàn toàn đối nghịch, một ký giả thượng lưu và một phụ nữ bán dạo nghèo khó, lại gắn kết với nhau bằng tình đồng chí, tình ruột thịt thiêng liêng. Ông Hai Trung kính cẩn xem bà như người chị gái, coi bà là điểm tựa tinh thần vững chắc: “Tôi thấy chị xa chồng, xa con, công việc rất cực khổ. Còn tôi có gia đình, sướng hơn chị, còn được chị động viên. Nhờ chị động viên mà tôi công tác tốt”.

Một số vật dụng Anh hùng LLVT nhân dân Nguyễn Thị Ba từng sử dụng khi còn công tác hiện đang được lưu giữ tại Bảo tàng Tình báo quốc phòng Việt Nam.

Cả cuộc đời bà Nguyễn Thị Ba là một nốt trầm nhưng kiên cường tuyệt đối. Khi hai người con khôn lớn, bà lại tiếp tục động viên các con vào căn cứ kháng chiến: Con trai bà vào căn cứ năm 14 tuổi, sau này trở thành Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Trưởng ban Tổ chức Tỉnh ủy Long An. Con gái bà vào căn cứ năm 16 tuổi và sau này công tác tại xưởng Dược, Viện Quân y 121, Quân khu 9.

Ngày 15-11-1976, Thượng úy Nguyễn Thị Ba (sau này là Thiếu tá) được Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam phong tặng danh hiệu cao quý “Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân”. Bà tiếp tục cống hiến, giữ trọn vẹn sự mộc mạc cho đến khi thanh thản về cõi vĩnh hằng ngày 16-8-2016 tại quê nhà Long An (cũ), hưởng thọ 99 tuổi, với 80 năm tuổi Đảng.

Hình ảnh người mẹ Long An hiền hậu mang giỏ “nem-phim” đi qua sào huyệt kẻ thù mãi mãi là biểu tượng bất tử của nghệ thuật giao liên tình báo Việt Nam - một kỳ tích bình dị mà phi thường trong lịch sử dựng nước và giữ nước.