Nụ hôn để lại cho con và chuyến đi không ngày về: Ký ức về Liệt sĩ Dương Thị Xuân Quý

Khi nhắc đến chiến tranh, người ta thường nghĩ đến những người đàn ông ôm súng ra trận. Nhưng lịch sử dân tộc còn ghi nhận những sự hy sinh thầm lặng và giằng xé hơn thế rất nhiều: sự hy sinh của những người mẹ. Câu chuyện về nhà văn, nhà báo, liệt sĩ Dương Thị Xuân Quý là một minh chứng nhức nhối về cái giá của hòa bình, được viết lên bởi tình mẫu tử thiêng liêng.

Dương Thị Xuân Quý sinh năm 1941 tại Hà Nội, trong một gia đình trí thức. Chị có một cuộc sống bình yên ở Thủ đô với tư cách là một nhà báo tài năng của báo Phụ nữ Việt Nam, một người chồng hết mực yêu thương (nhà thơ Bùi Minh Quốc) và một cô con gái nhỏ tên là Bùi Dương Hương Ly. Nhưng giữa những năm tháng đất nước chia cắt, tiếng gọi của chiến trường miền Nam đã thôi thúc chị đưa ra một quyết định tàn khốc nhất đối với một người mẹ.

Đầu năm 1968, chị tình nguyện xin vào chiến trường Khu 5 – một trong những mặt trận ác liệt nhất lúc bấy giờ. Ngày lên đường, con gái chị mới tròn 16 tháng tuổi. Trong đêm cuối cùng trước lúc chia xa, người mẹ trẻ ấy đã thức trắng đêm để ngắm con ngủ. Chị viết trong nhật ký những dòng chữ rỏ máu: "Thương con đến đứt ruột nhưng mẹ vẫn phải đi... Mẹ đi chiến đấu để sau này con được sống trong một đất nước hòa bình, không còn cảnh chia ly". Chị ôm con vào lòng, để lại một nụ hôn và bước ra khỏi nhà khi trời chưa sáng, không hề biết rằng đó là lần cuối cùng chị được ôm con.

Vượt dải Trường Sơn bom đạn, Dương Thị Xuân Quý đối mặt với những cơn sốt rét rừng, những trận càn quét khốc liệt. Dưới những hầm chữ A tối tăm, trong những bức thư gửi về cho gia đình, chị không nói về những chiến công, mà chỉ viết về nỗi nhớ con quay quắt. Chị nhớ mùi tóc khét nắng của con, nhớ tiếng khóc bập bẹ gọi mẹ. Chị chỉ khao khát một ngày hòa bình để được trở về bế con dạo quanh Hồ Gươm. Đó là phần "con người" chân thật nhất, mềm yếu nhất nhưng cũng vĩ đại nhất của người lính.

Nhưng ngày đoàn tụ ấy đã vĩnh viễn không bao giờ đến. Đêm ngày 8 tháng 3 năm 1969 (đúng vào ngày Quốc tế Phụ nữ), trong một trận càn ác liệt của địch tại xã Xuyên Tân (nay là xã Duy Thành, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam), Dương Thị Xuân Quý đã anh dũng hy sinh khi đang cùng đồng đội rút xuống hầm bí mật. Chị ngã xuống khi mới 28 tuổi.

Phải mất gần 40 năm sau, nhờ sự nỗ lực không ngừng nghỉ của gia đình và đồng đội, hài cốt của chị mới được tìm thấy trên mảnh đất Duy Xuyên. Đứa con gái 16 tháng tuổi năm xưa lớn lên trong sự thiếu vắng bàn tay chăm sóc của mẹ, chỉ biết mặt mẹ qua những tấm ảnh úa vàng và những dòng nhật ký để lại.

Câu chuyện của liệt sĩ Dương Thị Xuân Quý là những tư liệu lịch sử có thật, được lưu giữ trọn vẹn qua những trang nhật ký và thư từ. Nó nhắc nhở thế hệ hôm nay một sự thật nhói lòng: Đất nước được độc lập không chỉ nhờ những viên đạn bắn về phía kẻ thù, mà còn được bồi đắp bằng nỗi đau đứt từng khúc ruột của những người mẹ, và bằng sự mồ côi vĩnh viễn của những đứa trẻ thời chiến.