"Nữ kiệt miền Đông" và huyền thoại băng ngàn vượt bốt của người mẹ đất thép Hóc Môn

Trong dòng chảy oanh liệt của lịch sử giữ nước, mảnh đất Nam Bộ thành đồng đã sản sinh ra những người phụ nữ mà cuộc đời họ đã hóa thành huyền thoại, đẹp như một bài thơ sử thi trường tột cùng gian khổ nhưng cũng đầy vinh quang. Một trong những tượng đài bất tử ấy chính là đồng chí Hồ Thị Bi — người con ưu tú của xã Tân Hiệp, huyện Hóc Môn, tỉnh Gia Định (nay là TP Hồ Chí Minh). Bà là người phụ nữ duy nhất được Bác Hồ trân trọng đặt cho biệt danh: "Nữ kiệt miền Đông".

Từ nỗi đau góa bụa đến tiếng súng khởi đầu nơi đất thép

Sinh năm 1916 trong một gia đình bần nông nghèo khó, cuộc đời của cô gái Hồ Thị Hoa sớm nếm trải mọi đắng cay dưới ách đô hộ của thực dân. Lớn lên, bà bén duyên cách mạng vào năm 1936. Giữa lúc ngọn lửa đấu tranh đang bùng cháy, tai họa ập xuống khi người chồng yêu thương, người đồng chí cùng chung chí hướng của bà anh dũng hy sinh. Nén đau thương vào lòng, một mình nuôi hai con nhỏ dại, bà quyết tâm tiếp bước con đường mà chồng mình còn dang dở.

Trong những năm tháng kháng chiến chống Pháp đầu tiên, khi lực lượng cách mạng còn non trẻ, địch ráo riết tiến hành những trận càn quét, khủng bố đẫm máu nhằm dập tắt phong trào cách mạng ngoại thành Sài Gòn. Trước cảnh xóm làng bị đốt phá, nhân dân bị bắn giết bóp nghẹt, người mẹ trẻ Hồ Thị Bi đã đưa ra một quyết định táo bạo: Tự lực vận động, tập hợp thanh niên yêu nước thành lập một đơn vị vũ trang tự trang bị.

Bằng lối đánh xuất quỷ nhập thần, kết hợp nhuần nhuyễn giữa binh vận và tác chiến, đơn vị của bà liên tiếp giáng cho địch những đòn chí mạng ngay tại sào huyệt Hóc Môn. Mỗi trận đánh thắng, ta vừa thu được vũ khí quân trang, vừa bảo toàn được lực lượng, gây dựng khí thế hừng hực cho nhân dân và trực tiếp cảnh cáo răn đe bọn phản động tay sai.

Giai đoạn từ năm 1945 đến năm 1949, bà vừa là chỉ huy chiến đấu mưu trí trong lòng địch (từ Ban công tác Đội 12 đến Đại đội trưởng Đại đội 2804, rồi Phó tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 935), vừa kiêm nhiệm lo kinh tế cho Trung đoàn 312 Gia Định. Sự tháo vát, năng nổ và lòng quả cảm phi thường của người phụ nữ đất thép đã thấu đến Trung ương. Từ chiến khu, Bác Hồ đã gửi lời khen ngợi ghi nhận bà là: "Gương sáng tích cực kháng chiến cho các chị em phụ nữ".

"Hợp đồng buôn trâu" xuyên biên giới và mật danh từ Bác Hồ

Bước sang những năm 1950 - 1953, thực dân Pháp thực hiện âm mưu thâm độc nhằm triệt hạ nguồn sống của ta trong vùng tự do bằng cách giết hại trâu bò bừa bãi. Chúng ngạo nghễ tuyên bố: "Diệt một con trâu là diệt được một tiểu đội Vệ quốc đoàn". Giữa lúc chiến trường miền Đông gặp muôn vàn khó khăn vì thiếu sức kéo, Hồ Thị Bi nhận một nhiệm vụ đặc biệt: Sang Campuchia mua trâu bò cung cấp cho vùng kháng chiến, đồng thời mở một hành lang ven theo dãy Nam Trường Sơn nối liền ra miền Bắc.

Đó là một hành trình đi vào cửa tử. Người nữ chiến sĩ ấy phải hóa trang, lặn lội qua hàng trăm đồn bốt, mạng lưới mật thám dày đặc của giặc. Bằng sự mưu trí và gan góc, bà đã vượt qua tất cả, dẫn dắt thành công đàn trâu gồm 300 con về tận tay các đơn vị, đồng thời mở thông tuyến đường chiến lược ra Bắc.

Mùa thu năm 1953, tại chiến khu Việt Bắc khói sương, trong cuộc gặp gỡ định mệnh với vị Cha già dân tộc, Bác Hồ cảm phục trước người con gái miền Nam nhỏ nhắn nhưng mang chí lớn, Người đã âu yếm gọi bà bằng cái tên đầy kiêu hãnh: "Nữ kiệt miền Đông".

"Một người phụ nữ có thể chèo lái cả một tiểu đoàn, vừa đánh giặc vừa làm kinh tế, lại có thể dắt cả đàn trâu băng ngàn vượt bốt... Đó chính là tinh thần bất khuất của người phụ nữ Việt Nam." - Lời ngợi ca vang vọng giữa núi rừng chiến khu năm ấy.

Trái tim hồng sưởi ấm hậu phương

Đất nước chuyển mình sang cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, người nữ kiệt ấy lại có mặt tại Cục Chính sách thuộc Tổng cục Chính trị. Cuối năm 1973, dù tuổi đã cận kề lục tuần, sức khỏe suy giảm sau những năm tháng nếm mật nằm gai, bà vẫn không ngần ngại khoác ba lô xẻ dọc Trường Sơn đi vào chiến trường miền Nam khảo sát thực tế, kịp thời tháo gỡ nhiều nút thắt ách tắc trong công tác chính sách thương binh, liệt sĩ.

Khi cuộc chiến biên giới Tây Nam nổ ra, trên cương vị Phó chủ nhiệm Chính trị Bộ tư lệnh TP Hồ Chí Minh, bà lại tiếp tục lặn lội khắp các vùng biên thùy, giải quyết những vấn đề bức thiết của hậu phương quân đội. Từ những tấm áo, manh chiếu, vật tư sinh hoạt được bà cấp phát công bằng, đúng nguyên tắc đã trở thành nguồn động viên to lớn giúp người lính vững tay súng nơi tiền tuyến.

Năm 1980, khi mái đầu đã bạc trắng, bà chính thức nghỉ hưu nhưng đôi chân "Nữ kiệt" chưa bao giờ ngơi nghỉ. Bà dành trọn tâm huyết cuối đời để vận động, đặt những viên gạch đầu tiên xây dựng nên Nhà Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ tại TP Hồ Chí Minh, đồng thời tích cực tham gia các hoạt động xóa đói giảm nghèo, giúp đỡ gia đình cựu chiến binh vượt qua hoạn nạn.

Khúc tráng ca bất tử

Với một đời cống hiến trọn vẹn và sắt son cho non sông, bà đã được Đảng, Nhà nước tặng thưởng những phần thưởng cao quý nhất: Huân chương Độc lập hạng Nhì; Huân chương Kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ hạng Nhất; Huân chương Quân công hạng Nhì, hạng Ba; Huân chương Chiến công hạng Nhất, hạng Nhì. Ngày 20-12-1994, bà vinh dự được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Ngày 12-10-2011, trái tim của "Nữ kiệt miền Đông" Hồ Thị Bi ngừng đập ở tuổi 95 tại thành phố mang tên Bác. Bà ra đi, nhưng bóng hình người mẹ Hóc Môn dắt đàn trâu băng bốt địch, người nữ chỉ huy biệt động kiên trung năm nào đã hóa thân thành một tượng đài bất tử, một bài ca kiêu hãnh ngân vang mãi cùng đất thép thành đồng.