NỮ KIỆT TÂY SƠN: KHÚC TRÁNG CA DƯỚI CHÂN THÀNH TRẤN NINH
"Lửa đỏ trên lưng voi chiến" Giữa những ngày cuối cùng của vương triều Tây Sơn, khi vận nước rơi vào cơn biến loạn, có một bóng hồng vẫn hiên ngang đứng vững trước họng súng, mũi tên. Câu chuyện kể về khoảnh khắc Đô đốc Bùi Thị Xuân chỉ huy trận đánh cuối cùng tại cửa Nhật Lệ — một bản hùng ca về lòng trung trinh và ý chí sắt đá của người phụ nữ Việt Nam, dù thân rơi vào tay giặc vẫn giữ trọn khí tiết của một bậc nữ kiệt.
Vào những ngày hè nóng bỏng năm Nhâm Tuất (1802), thành Trấn Ninh (Quảng Bình) rung chuyển dưới sức công phá của đại quân nhà Nguyễn. Trong khói lửa mịt mù, một bóng nữ trung hào kiệt cưỡi trên lưng voi, tay vung song kiếm, đốc thúc quân sĩ giữ vững trận tuyến. Đó chính là Đô đốc Bùi Thị Xuân.
Ông Bùi Văn Thành, người vẫn thường kể lại câu chuyện này cho con cháu trong dòng tộc, bồi hồi nhớ lại lời truyền: "Ngày ấy, bà không chỉ là một vị tướng, bà là linh hồn của cả cánh quân. Khi binh sĩ hoang mang vì hỏa lực của đối phương quá mạnh, bà đã cho voi tiến thẳng vào làn tên mũi đạn, miệng hô vang khích lệ khiến quân Tây Sơn bừng bừng khí thế, đánh bật hàng chục đợt tấn công của địch."
Nhưng vận nước đã tận, quân Tây Sơn dần tan tác. Trong trận chiến ác liệt tại cửa Nhật Lệ, khi voi chiến trúng đạn ngã gục, Bùi Thị Xuân cùng con gái vẫn quyết chiến đến hơi thở cuối cùng trước khi bị vây bắt.
Đứng trước mặt Nguyễn Ánh, dù biết án tử thảm khốc đang chờ đợi, bà vẫn đứng thẳng, ánh mắt uy nghiêm như một vị thần. Khi bị đưa ra pháp trường với hình phạt "voi giày", bà không hề biến sắc. Người dân thời đó vẫn truyền tai nhau rằng, con voi được lệnh hành quyết bà đã chần chừ không dám bước tới vì uy lực của vị nữ tướng từng là bậc thầy luyện voi lừng lẫy.
Bà ngã xuống, nhưng cái tên Bùi Thị Xuân đã trở thành một biểu tượng bất tử. Câu chuyện về bà không chỉ là lịch sử, mà là ngọn lửa cháy mãi trong tim người dân đất võ Bình Định về tinh thần "Chết đứng còn hơn sống quỳ".
