Nữ liệt sĩ, Anh hùng lực lượng vũ trang Ðặng Thị Kim (1929-1948)

Nữ liệt sĩ, Anh hùng lực lượng vũ trang Ðặng Thị Kim (1929-1948), tên thường gọi là Ðặng Thị Oanh công tác ở Ðội Tuyên truyền xung phong nhưng được phân công hoạt động bí mật tại Nha Trang, Khánh Hoà. 

Tháng 7/1946, chị được cử vào Ban chấp hành Hội Phụ nữ cứu quốc Nha Trang và là người trực tiếp tham gia lãnh đạo cuộc biểu tình ngày 30/10/1946, đòi chính phủ Pháp phải thi hành Hiệp định sơ bộ 6/3 và Tạm ước ngày 14/9/1946.  

Tháng 12/1946, chị Ðặng Thị Kim được vinh dự kết nạp Ðảng rồi sau đó được bổ sung vào Ban chấp hành lâm thời Thị ủy Nha Trang. 

Ngoài công tác phụ vận, chị đã xây dựng và chỉ huy một tiểu đội nữ du kích của địa phương. Tháng 8/1948, từ Nha Trang, chị cùng hai cán bộ nam đi thuyền qua eo biển về chiến khu ở huyện Vĩnh Xương dự họp thì không may có kẻ phản bội chỉ điểm, đón bắt. Ðịch đưa tên phản bội đến nhận diện. Chúng còn biết rõ chị là vợ ông Trương An, Phó bí thư Tỉnh ủy lâm thời Khánh Hòa. 

Nhà báo Xuân Hoà kể, người lính từng dẫn giải chị Ðặng Thị Kim đi xử chém đã bí mật liên lạc với cách mạng. Người này kể rằng địch tra tấn chị rất dã man: quay điện, treo người lên rồi đánh, đạp giày đinh lên bụng trong lúc chị đang mang thai khoảng 3 tháng... để buộc chị khai báo.

Bất lực và cay cú, địch cho một tên lính lê dương bí mật vào xà lim hãm hiếp chị, sau đó tiếp tục tra tấn, bỏ chị vào bao tải, cột túm lại, bỏ lên xe chở ra rừng dương ven biển phía nam Nha Trang để hành hình bằng cách chém đầu chị. 

Anh Xuân Hoà còn được bà Ðặng Phi Hoàng, em gái liệt sĩ Ðặng Thị Kim, kể: “Năm 1952, khi Hải Phòng vẫn bị Pháp chiếm đóng, có một thanh niên đến phòng khám đông y (hiệu Chu Sỹ) của ông Nguyễn Tư Phấn, cậu ruột của tôi. Dường như nỗi day dứt, ân hận bao năm khiến anh ta không thể chịu đựng được nên thôi thúc anh lặn lội từ Nha Trang ra Hải Phòng.

Hai ngày liền, người này xin bắt mạch nhưng lại lân la hỏi ông Phấn có phải người Nam Ðịnh không. Khi ông Phấn bảo đúng, anh ta run rẩy kể: “Cháu tham gia công tác thanh niên cùng chị Oanh (tức Ðặng Thị Kim) từ năm 1945. Sau khi mặt trận Nha Trang vỡ, cháu bị ép vào quân dịch. Cái đêm chị Oanh bị sát hại, cháu làm phiên dịch cho viên thiếu úy trẻ người Pháp. Lúc đó, chúng tra tấn chị rất dã man. Chị đã trút những lời lẽ căm thù vào bọn họ. Chị bảo cháu 'mày là kẻ phản bội' và nhổ nước bọt vào mặt cháu.  

Mấy năm rồi, cháu vẫn có cảm giác nước bọt còn dính trên mặt... Sau đó, một tên gí súng vào tai chị và hỏi cần nói gì trước khi chết. Chị điềm tĩnh: 'Chúng mày coi tao là có tội thì cứ giết tao, nhưng con tao trong bụng, nó vô tội, hãy để tao sinh con rồi hãy giết...'.  

Bọn họ định bắn chị ngay tại đó, nhưng sợ tiếng súng làm vang động đến dân chúng địa phương, nơi chị từng hoạt động và có ảnh hưởng rộng lớn nên đã xúm vào cắt cổ chị...

Có lẽ cái chết oanh liệt của chị đã khiến viên sĩ quan trẻ người Pháp khiếp đảm nên ngay trong đêm đó, anh ta viết đơn xin về nước”.