Nữ Liệt sĩ Hoàng Ngân: Cánh chim đầu đàn của phong trào nữ du kích (1921 - 1949)

Trong lịch sử kháng chiến chống Pháp, tên tuổi của nữ Liệt sĩ Hoàng Ngân (tên thật là Phạm Thị Yên, quê ở Hải Phòng) gắn liền với những phong trào nữ giới vũ trang oanh liệt nhất của vùng Đồng bằng sông Hồng. Sinh ra trong một gia đình tiểu thương, bà sớm thoát ly tham gia cách mạng và nhanh chóng trở thành một nữ cán bộ cốt cán, Bí thư Hội Phụ nữ Cứu quốc của nhiều tỉnh.

Cuộc đời của Hoàng Ngân là một bản tình ca bi tráng gắn liền với đồng chí Hoàng Văn Thụ. Hai người yêu nhau, nguyện thề gắn bó, nhưng năm 1944, đồng chí Hoàng Văn Thụ bị thực dân Pháp bắt và xử bắn tại Hà Nội. Biến đau thương tột cùng thành hành động cách mạng, Hoàng Ngân đã lấy họ của người chồng chưa cưới ghép với tên bí mật của mình, đổi tên thành Hoàng Ngân, nguyện tiếp tục con đường mà ông đã đi.

Bà là người trực tiếp tổ chức và lãnh đạo phong trào phụ nữ vũ trang, đặc biệt là việc thành lập các đội nữ du kích mật. Uy tín và tài tổ chức của bà đã làm nức lòng hàng vạn chị em phụ nữ. Tại Hưng Yên, đội nữ du kích do bà dày công xây dựng đã lớn mạnh không ngừng, sau này được vinh dự mang tên "Đội nữ du kích Hoàng Ngân" – lực lượng đã lập nên những chiến công lẫy lừng, tiêu diệt nhiều đồn bốt, xe cơ giới của quân Pháp, trở thành nỗi khiếp sợ của kẻ thù. Năm 1947, bà được bầu làm Bí thư Trung ương Phụ nữ Cứu quốc Việt Nam. Đau xót thay, do cường độ làm việc quá sức giữa chiến khu Việt Bắc gian khổ, bà lâm trọng bệnh và qua đời năm 1949 khi mới 28 tuổi. Sự ngã xuống của Hoàng Ngân là tổn thất lớn, nhưng tên tuổi bà đã trở thành ngọn cờ tập hợp sức mạnh vô song của Phụ nữ Việt Nam thời chiến.