NỮ NHÀ NGOẠI GIAO KIỆT XUẤT CỦA VIỆT NAM

Trong lịch sử đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước, ngoại giao là một mặt trận đặc biệt, nơi bản lĩnh, trí tuệ và chính nghĩa của dân tộc được thể hiện bằng lập luận, sự kiên trì và nghệ thuật đàm phán. Trong số những nhà ngoại giao tiêu biểu của Việt Nam, nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình là một gương mặt đặc biệt. Tên tuổi của bà gắn liền với Hội nghị Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam, một trong những cuộc đàm phán ngoại giao dài và phức tạp nhất trong lịch sử Việt Nam.

Bà Nguyễn Thị Bình, còn được biết đến với tên Nguyễn Thị Châu Sa, sinh ngày 26/5/1927, quê tại Điện Bàn, Quảng Nam. Sinh trưởng trong một gia đình có truyền thống yêu nước, ngay từ thời học sinh bà đã tham gia các phong trào yêu nước của học sinh, sinh viên. Năm 1947, bà được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Trong quá trình hoạt động cách mạng, bà từng trải qua những lần bị bắt bớ, tù đày nhưng vẫn giữ vững lý tưởng và tiếp tục tham gia phong trào đấu tranh.

Bước ngoặt lớn trong cuộc đời hoạt động của bà đến vào đầu những năm 1960. Sau khi Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam được thành lập, năm 1961 bà được giao tham gia công tác đối ngoại của Mặt trận. Từ đây, Nguyễn Thị Bình ngày càng được biết đến trên trường quốc tế với tư cách một nữ chính khách đại diện cho cuộc đấu tranh vì độc lập và hòa bình của nhân dân miền Nam Việt Nam.

Cuối năm 1968, bà được giao tham gia đoàn đàm phán tại Paris. Ban đầu, bà là Trưởng phái đoàn của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam; sau khi Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam được thành lập năm 1969, bà giữ chức Bộ trưởng Ngoại giao và tiếp tục đảm nhiệm vai trò Trưởng đoàn đàm phán của Chính phủ Cách mạng lâm thời tại Hội nghị Paris.

Cuộc đàm phán Paris kéo dài gần 5 năm, từ năm 1968 đến ngày 27/1/1973, với 202 phiên họp công khai và 24 cuộc tiếp xúc riêng. Đó là một cuộc đấu tranh ngoại giao căng thẳng, nơi mỗi lập luận, mỗi tuyên bố và mỗi bước đi trên bàn đàm phán đều gắn với diễn biến quân sự, chính trị trên chiến trường Việt Nam và sự vận động của dư luận quốc tế.

Trong những năm tháng ấy, Bộ trưởng Nguyễn Thị Bình để lại dấu ấn bằng phong thái điềm tĩnh, lập luận chặt chẽ, sự kiên định về nguyên tắc nhưng linh hoạt trong phương pháp. Khả năng sử dụng tiếng Pháp thành thạo cùng phong thái tự tin giúp bà truyền tải quan điểm của phía cách mạng miền Nam tới báo chí và dư luận quốc tế một cách trực tiếp, góp phần tạo thêm sự đồng tình, ủng hộ đối với cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam.

Ngày 27/1/1973, Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam chính thức được ký kết. Bà Nguyễn Thị Bình là một trong bốn đại diện đặt bút ký Hiệp định và là người phụ nữ duy nhất ký vào văn kiện lịch sử này. Hiệp định Paris tạo ra một cục diện mới, buộc quân đội Mỹ rút khỏi Việt Nam và tạo tiền đề quan trọng để quân và dân Việt Nam tiến tới giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước vào mùa Xuân năm 1975.

Nhìn lại sự kiện này sau nhiều thập kỷ, bà Nguyễn Thị Bình khẳng định thắng lợi của Hiệp định Paris không phải thành quả của riêng mặt trận ngoại giao mà là kết quả tổng hợp của đấu tranh quân sự, chính trị và ngoại giao, đồng thời có sự đóng góp quan trọng của phong trào đoàn kết quốc tế ủng hộ Việt Nam.

Sau ngày đất nước thống nhất, bà tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách. Từ 1976 đến 1987, bà giữ chức Bộ trưởng Bộ Giáo dục. Sau đó, bà tiếp tục tham gia công tác của Đảng và Nhà nước và từ 1992 đến 2002, giữ cương vị Phó Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Trên mỗi cương vị, bà tiếp tục dành tâm huyết cho giáo dục, đối ngoại, hòa bình và các hoạt động xã hội.

Không chỉ được ghi nhớ bởi vai trò tại Hội nghị Paris, Nguyễn Thị Bình còn được đánh giá là một hình ảnh tiêu biểu của trí tuệ, bản lĩnh và nhân cách người phụ nữ Việt Nam. Năm 2025, nhân dịp kỷ niệm 80 năm thành lập ngành Ngoại giao Việt Nam, Nhà nước quyết định phong tặng bà danh hiệu Anh hùng Lao động vì những công lao to lớn trong lĩnh vực đối ngoại và những đóng góp đối với sự nghiệp cách mạng của dân tộc.

Ở tuổi rất cao, bà vẫn tiếp tục xuất hiện trong các hoạt động về ngoại giao, hòa bình và giáo dục truyền thống. Đầu năm 2026, một trưng bày chuyên đề mang tên “Nguyễn Thị Bình - Trí tuệ, bản lĩnh và nhân cách phụ nữ Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh” được tổ chức nhằm giới thiệu những dấu ấn trong cuộc đời hoạt động của bà tới công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Đối với tuổi trẻ hôm nay, cuộc đời và sự nghiệp của Anh hùng Lao động, nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình mang đến một bài học sâu sắc: lòng yêu nước không chỉ được thể hiện bằng sự dũng cảm trên chiến trường mà còn bằng trí tuệ, bản lĩnh, khả năng đối thoại và sự kiên trì bảo vệ lợi ích của Tổ quốc. Trong thời bình, tiếp nối tinh thần ấy chính là không ngừng học tập, rèn luyện ngoại ngữ, mở rộng hiểu biết, giữ vững bản lĩnh và chủ động hội nhập để đóng góp cho sự phát triển của đất nước.