Nữ quân báo âm thầm giữa lòng địch

Nguyễn Thị Nho sinh năm 1944 tại xã Trần Hợi, nay thuộc tỉnh Cà Mau. Bà lớn lên trong một gia đình nghèo và sớm phải làm lụng để phụ giúp gia đình. Tuổi trẻ của bà diễn ra trong một giai đoạn mà chiến tranh ngày càng ảnh hưởng sâu sắc đến cuộc sống của người dân miền Tây Nam Bộ.

Năm 1963, quê hương của Nguyễn Thị Nho bị tăng cường kiểm soát và bình định. Nhiều người dân bị bắt giữ, trong đó có sáu người thân của bà. Những mất mát ấy trở thành một trong những nguyên nhân khiến bà quyết định tình nguyện lên đường tham gia chiến đấu. Ngày 11/12/1963, bà chính thức nhập ngũ.

Đây là một bước ngoặt lớn.

Từ một thiếu nữ lao động của vùng quê Cà Mau, Nguyễn Thị Nho trở thành một chiến sĩ.

Nhưng nhiệm vụ của bà không giống một người lính thông thường.

Bà được phân công vào đơn vị Quân báo tỉnh Cà Mau và làm công tác mật giao.

Quân báo là công việc đòi hỏi khả năng quan sát, ghi nhớ, giữ bí mật và sự bình tĩnh rất cao. Một người quân báo cần thu thập thông tin, truyền đạt tin tức và bảo đảm rằng thông tin quan trọng có thể đến được người phụ trách mà không làm lộ cơ sở.

Địa bàn hoạt động của Nguyễn Thị Nho đặc biệt nguy hiểm.

Bà chủ yếu hoạt động tại thị xã Cà Mau, nơi đối phương có lực lượng cảnh sát, tình báo và mạng lưới chỉ điểm kiểm soát chặt chẽ. Trong hoàn cảnh ấy, việc một người có thể tiếp tục hoạt động lâu dài mà không bị phát hiện đòi hỏi rất nhiều sự thận trọng và bản lĩnh.

Nguyễn Thị Nho phải bám địa bàn, bám cơ sở và duy trì liên lạc.

Công việc của bà diễn ra giữa đời sống thường ngày.

Bên ngoài, bà có thể giống như một phụ nữ bình thường.

Nhưng đằng sau đó là nhiệm vụ thu thập và chuyển tin.

Một sai sót nhỏ có thể khiến nhiều người khác gặp nguy hiểm.

Chính vì vậy, công việc của bà đòi hỏi sự kiên nhẫn hơn là những hành động nổi bật trong chốc lát.

Trong thời gian hoạt động, Nguyễn Thị Nho ba lần bị bắt.

Lần cuối, bà bị đưa về khám Cà Mau và bị giam giữ hơn 60 ngày. Dù chịu nhiều sức ép, bà không khai báo những thông tin có thể gây nguy hiểm cho cơ sở. Sau khi được thả, sức khỏe của bà bị ảnh hưởng, nhưng bà vẫn tiếp tục công tác.

Đây là một điểm rất đáng chú ý trong cuộc đời bà.

Một người có thể dũng cảm trong một trận chiến, nhưng để giữ vững tinh thần qua nhiều lần bị bắt lại là chuyện khác.

Nguyễn Thị Nho không chỉ thể hiện lòng dũng cảm mà còn có sự kiên định rất lớn.

Bà hiểu rằng nếu để lộ thông tin, nhiều đồng đội và cơ sở cách mạng có thể gặp nguy hiểm.

Vì vậy, bà lựa chọn tiếp tục bảo vệ tổ chức.

Sau mỗi lần bị bắt, bà lại trở về với nhiệm vụ.

Điều đó cho thấy bà không xem một thất bại hay một lần gặp nguy hiểm là lý do để dừng lại.

Một nhiệm vụ khác khiến tên tuổi Nguyễn Thị Nho đặc biệt là xây dựng cơ sở ngay trong lòng đối phương để thu thập thông tin.

Bà tìm cách tiếp cận một người thuộc bộ máy mật vụ, xây dựng quan hệ và qua đó nắm được nhiều tài liệu quan trọng liên quan đến quân số, âm mưu và kế hoạch hành quân.

Những công việc ấy đòi hỏi khả năng quan sát và sự kiên nhẫn rất lớn.

Bà phải luôn cẩn thận trong từng mối quan hệ.

Phải biết khi nào nên nói.

Phải biết khi nào nên im lặng.

Và quan trọng nhất, phải bảo vệ được danh tính thật của mình.

Đây là một công việc mà phần lớn thành tích không thể công khai ngay lập tức.

Nó chỉ được biết đến khi chiến tranh đã kết thúc hoặc khi các tài liệu được giải mật.

Nguyễn Thị Nho đã làm công việc này trong nhiều năm.

Không chỉ thu thập thông tin, bà còn trực tiếp tham gia một số nhiệm vụ chiến đấu.

Đầu năm 1969, bà chỉ huy một tổ trinh sát hợp pháp sử dụng xuồng để thực hiện nhiệm vụ đánh sập cầu Hộ Phòng.

Năm 1970, bà tiếp tục được giao nhiệm vụ đánh cầu Giá Rai. Trước khi thực hiện nhiệm vụ, bà nhiều lần đi nghiên cứu thực địa để nắm tình hình và quy luật hoạt động của đối phương.

Điều đáng chú ý ở đây là bà không hành động tùy tiện.

Bà dành thời gian tìm hiểu địa bàn.

Quan sát.

Đánh giá tình hình.

Sau đó mới thực hiện nhiệm vụ.

Những phẩm chất ấy rất quan trọng đối với một người làm công tác quân báo.

Không phải lúc nào cũng cần hành động nhanh nhất.

Đôi khi cần chờ đúng thời điểm và hiểu rõ tình hình.

Ngoài những nhiệm vụ trên, bà còn phối hợp với lực lượng trinh sát trong một số hoạt động trên địa bàn thị xã Cà Mau. Theo hồ sơ của Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ, trong 12 năm phục vụ chiến đấu, bà đã chuyển về Ban Quân báo tỉnh 960 báo cáo và tài liệu, trong đó có 192 lần bị đối phương kiểm tra nhưng vẫn bảo vệ được tài liệu.

Những con số ấy cho thấy mức độ kiên trì trong công việc của bà.

960 báo cáo không phải là thành tích của một ngày hay một năm.

Đó là kết quả của nhiều năm liên tục hoạt động.

Mỗi lần chuyển tài liệu là một lần phải đối mặt với khả năng bị phát hiện.

Mỗi lần qua được một cuộc kiểm tra là thêm một lần hoàn thành nhiệm vụ.

Nguyễn Thị Nho vì vậy được đồng đội đánh giá cao không chỉ bởi lòng dũng cảm mà còn bởi sự mưu trí và bình tĩnh.

Bà cũng là một người rất gần gũi với nhân dân.

Công việc quân báo của bà không thể tách khỏi sự giúp đỡ của những người dân tại địa phương.

Nhiều cơ sở được duy trì nhờ sự che chở của nhân dân.

Có người cho nơi trú.

Có người giúp liên lạc.

Có người hỗ trợ đi lại.

Có người sẵn sàng bảo vệ cán bộ khi tình hình nguy hiểm.

Nguyễn Thị Nho hiểu rằng sự an toàn của mình một phần dựa vào niềm tin mà người dân dành cho bà.

Vì vậy, bà luôn giữ lối sống giản dị và quan tâm đến những người xung quanh. Hồ sơ của Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ mô tả bà là người cần cù, khiêm tốn, tận tình với đồng đội và được nhân dân yêu quý.

Bên cạnh công việc chiến đấu, cuộc sống riêng của bà cũng không dễ dàng.

Chồng bà đi chiến đấu ở chiến trường xa, còn bà phải vừa lo việc gia đình vừa tiếp tục công tác.

Đó là một áp lực rất lớn đối với một người phụ nữ thời chiến.

Bà phải làm việc.

Phải chăm lo gia đình.

Và vẫn phải hoàn thành những nhiệm vụ bí mật.

Điều này cho thấy hình ảnh người phụ nữ trong chiến tranh không chỉ là hình ảnh của một chiến sĩ.

Họ còn phải thực hiện rất nhiều trách nhiệm gia đình cùng lúc.

Nguyễn Thị Nho là một ví dụ như vậy.

Trong nhiều năm, bà vẫn duy trì công việc bất chấp những khó khăn.

Những thành tích của bà được Tỉnh đội ghi nhận bằng 6 giấy khen, 1 bằng khen và 2 lần được bầu là chiến sĩ thi đua cấp tỉnh.

Ngày 6/11/1978, Nhà nước tuyên dương Nguyễn Thị Nho danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Danh hiệu ấy được trao sau chiến tranh, nhưng nó ghi nhận cả một quá trình dài hoạt động và cống hiến.

Nguyễn Thị Nho không phải người nổi tiếng vì một chiến dịch lớn.

Bà được nhớ đến bởi hàng trăm, hàng nghìn nhiệm vụ nhỏ được thực hiện trong âm thầm.

Đó là đặc điểm rất riêng của những người làm quân báo.

Họ không nhất thiết xuất hiện trên chiến trường.

Họ không nhất thiết có mặt trong những bức ảnh chiến thắng.

Nhưng thông tin mà họ thu thập có thể giúp người chỉ huy hiểu được tình hình và đưa ra quyết định.

Một báo cáo đúng lúc có thể tạo ra sự khác biệt lớn.

Một tin tức được chuyển an toàn có thể giúp một đơn vị tránh được nguy hiểm.

Đó là những đóng góp mà đôi khi người ngoài không thể nhìn thấy.

Nguyễn Thị Nho thuộc về thế hệ như vậy.

Câu chuyện của bà cũng giúp chúng ta hiểu thêm về lịch sử Cà Mau.

Cà Mau thường được nhắc đến như vùng đất cực Nam của Tổ quốc, nhưng trong chiến tranh nơi đây cũng là một địa bàn quan trọng với nhiều căn cứ và lực lượng cách mạng.

Khu căn cứ Tỉnh đội Xẻo Trê là một ví dụ. Theo thông tin của tỉnh Cà Mau, căn cứ này duy trì hoạt động trong nhiều năm nhờ sự bảo vệ và che chở của nhân dân địa phương; tại khu vực này cũng ghi nhận những đóng góp nổi bật của Nguyễn Thị Nho.

Nhìn lại cuộc đời Nguyễn Thị Nho, điều đáng nhớ nhất không phải chỉ là những nhiệm vụ bà đã hoàn thành.

Đó là sự bền bỉ.

Bị bắt.

Được thả.

Sức khỏe bị ảnh hưởng.

Nhưng bà vẫn tiếp tục.

Bị kiểm tra nhiều lần.

Nhưng vẫn bảo vệ được tài liệu.

Phải làm việc giữa một địa bàn bị kiểm soát chặt chẽ.

Nhưng vẫn duy trì được liên lạc.

Đó là một quá trình đòi hỏi rất nhiều nghị lực.

Đối với thế hệ trẻ hôm nay, câu chuyện của bà cũng mang một ý nghĩa khác.

Không phải ai có đóng góp lớn cũng cần đứng ở vị trí nổi bật.

Có những người làm những công việc âm thầm nhưng rất quan trọng.

Trong học tập, hoạt động tập thể hay cuộc sống, những người như vậy thường không phải người được chú ý nhất.

Nhưng họ là người giữ cho mọi việc vận hành.

Nguyễn Thị Nho là một ví dụ lịch sử rất rõ về điều đó.

Bà làm việc trong âm thầm nhưng thành quả lại có ý nghĩa đối với cả một hệ thống.

Ngày nay, khi cuộc sống ở Cà Mau đã thay đổi, những địa bàn từng là nơi chiến tranh diễn ra nay đã trở thành nơi người dân sinh sống và phát triển.

Tên tuổi của Nguyễn Thị Nho được lưu giữ qua Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ và các tư liệu lịch sử địa phương.

Những câu chuyện như vậy giúp thế hệ trẻ hiểu rằng lịch sử không chỉ có những nhân vật đứng đầu hay những trận đánh lớn.

Lịch sử còn được tạo nên bởi những con người lặng lẽ.

Nguyễn Thị Nho – Sáu Anh – là một trong những nữ quân báo tiêu biểu của Cà Mau. Từ một cô gái nghèo quyết định nhập ngũ sau những mất mát của gia đình, bà trở thành chiến sĩ mật giao, xây dựng cơ sở trong lòng đối phương, chuyển hàng trăm tài liệu quan trọng và nhiều lần vượt qua những cuộc bắt giữ. Bà được tuyên dương Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 1978, để lại một câu chuyện đặc biệt về sự bình tĩnh, mưu trí và bền bỉ của người phụ nữ miền Nam trong chiến tranh.