NỮ QUÂN Y TUỔI 13 – HÀNH TRÌNH TỪ CHIẾN TRƯỜNG ĐẾN HÀNH TRÌNH TRI ÂN

Trong lịch sử dân tộc Việt Nam, giai đoạn từ sau Hiệp định Genève năm 1954 đến Đại thắng mùa Xuân năm 1975 là một thời kỳ đặc biệt – thời kỳ mà đất nước bị chia cắt, và cả dân tộc phải bước vào cuộc trường chinh đầy gian khổ để giành lại độc lập, thống nhất. Từ phong trào Đồng Khởi năm 1960, đến cao trào chiến tranh cục bộ (1965–1968), rồi những năm tháng ác liệt trước Hiệp định Paris 1973, miền Nam trở thành chiến trường khốc liệt bậc nhất. Trong bối cảnh ấy, “thời hoa lửa” không chỉ là một hình ảnh mang tính biểu tượng, mà là hiện thực nơi mỗi con người đều phải trưởng thành trong bom đạn, và tuổi trẻ được viết bằng sự hy sinh.

Giữa dòng chảy dữ dội ấy, câu chuyện về bà Nguyễn Ngọc Lài – một nữ quân y tham gia kháng chiến từ năm 13 tuổi – hiện lên như một điểm lặng đầy ám ảnh, nhưng cũng rực sáng bởi tinh thần nhân văn sâu sắc. Ở cái tuổi mà lẽ ra còn được chở che trong vòng tay gia đình, bà đã bước vào chiến trường với vai trò một y tá thuộc Đội phẫu Trung đoàn 3, Quân khu 9. Từ những vùng đất như Cầu Kè, Càng Long đến Ngãi Tứ, bước chân của bà không chỉ theo bộ đội hành quân, mà còn theo sát từng nhịp thở của sự sống và cái chết.

Chiến tranh không cho phép họ có đủ điều kiện để làm nghề y đúng nghĩa. Không bệnh viện, không phòng mổ, không thuốc men đầy đủ – chỉ có những lán trại dựng tạm giữa rừng, những ca cấp cứu diễn ra trong ánh đèn leo lét, và những đôi bàn tay run lên vì mệt mỏi nhưng vẫn không được phép dừng lại. Trong hoàn cảnh ấy, mỗi quyết định đều là một cuộc đánh cược với số phận.

Có lẽ, hình ảnh ám ảnh nhất chính là những “giọt dịch truyền” từ nước dừa non. Khi không có nước biển, họ dùng nước dừa để truyền cho thương binh – một giải pháp vừa giản dị, vừa táo bạo, nhưng lại chứa đựng cả một khát vọng cứu người đến tận cùng. Những trái dừa phải được hái trực tiếp trên cây, không được làm rơi, không được va đập. Một cô bé nhỏ con như bà Lài phải trèo lên cây, cắn cuống, ôm trái dừa rồi leo xuống giữa chiến trường – không phải để sinh tồn cho mình, mà để giữ lại sự sống cho người khác.

(Y tá Nguyễn Ngọc Lài tại vùng chiến sự Ngãi Tứ)

Không có băng gạc, họ dùng lá rừng. Không có thuốc, họ tận dụng mọi phương pháp dân gian. Có những lúc tuyệt vọng, họ phải nấu cả kiến vàng cho thương binh uống – một hành động nghe qua tưởng như không thể, nhưng lại là tia hy vọng cuối cùng. Những điều ấy không chỉ phản ánh sự thiếu thốn, mà còn cho thấy một điều lớn hơn: trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất, con người vẫn không từ bỏ con người.

Nhưng chiến tranh không phải lúc nào cũng cho họ cơ hội chiến thắng. Đặc biệt trong những năm cao điểm như Tết Mậu Thân 1968, khi thương binh tăng lên đột ngột, những người quân y phải đối mặt với sự quá tải và bất lực. Bà Lài đã nhiều lần chứng kiến đồng đội hy sinh ngay trên tay mình. Có những người vừa được băng bó xong đã trút hơi thở cuối cùng. Có những chuyến chuyển thương mà người bệnh không bao giờ đến được trạm phẫu thuật.

Đau đớn hơn, trong những trận đánh bị chặn, họ chỉ kịp chôn cất đồng đội vội vàng bên đường hành quân, ghi tên tuổi vào một mảnh giấy nhỏ, bỏ vào lọ rồi lấp đất. Những ngôi mộ không bia, không dấu ấy không chỉ nằm lại trong lòng đất, mà còn nằm lại trong ký ức – trở thành nỗi day dứt theo họ suốt cả cuộc đời.

Sau năm 1973, khi Hiệp định Paris được ký kết, và đặc biệt sau ngày 30/4/1975, đất nước bước vào thời kỳ hòa bình. Nhưng với những người đã đi qua chiến tranh như bà Lài, quá khứ không bao giờ thực sự khép lại. Những gương mặt, những câu chuyện, những nơi chôn cất vội vàng… tất cả vẫn hiện hữu như mới hôm qua.

Chính vì vậy, khi đã nghỉ hưu, bà không chọn sống an nhàn, mà tiếp tục một hành trình khác – hành trình tri ân. Từ năm 2009, bà tham gia tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, kết nối đồng đội, hỗ trợ gia đình có công. Đó không chỉ là một công việc, mà là một lời hứa với quá khứ, là sự tiếp nối của trách nhiệm chưa bao giờ dừng lại.

(Bà Nguyễn Ngọc Lài với hành trình cống hiến từ thời chiến đến thời bình)

Câu chuyện của bà Nguyễn Ngọc Lài không chỉ là câu chuyện của một con người, mà là hình ảnh thu nhỏ của cả một thế hệ. Một thế hệ đã sống trọn tuổi trẻ trong chiến tranh, lấy sự hy sinh làm lý tưởng, lấy lòng yêu nước làm lẽ sống. Họ không chỉ chiến đấu bằng vũ khí, mà còn bằng trái tim – một trái tim không chấp nhận bỏ rơi bất kỳ sinh mạng nào.

Đối với thế hệ trẻ hôm nay, câu chuyện ấy không chỉ để xúc động, mà còn để tự vấn. Chúng ta được sống trong hòa bình – điều mà thế hệ trước phải đánh đổi bằng cả tuổi xuân và sinh mạng. Vì vậy, sống có trách nhiệm không phải là một lựa chọn, mà là một bổn phận.

Đặc biệt, với những người đang và sẽ làm trong ngành y, câu chuyện của bà Lài là một bài học sâu sắc về y đức. Khi không có gì trong tay, họ vẫn cứu người bằng tất cả những gì có thể. Vậy thì hôm nay, khi chúng ta có đầy đủ điều kiện, điều cần nhất không chỉ là chuyên môn, mà còn là lương tâm nghề nghiệp.

“Thời hoa lửa” đã lùi xa, nhưng những con người như bà Nguyễn Ngọc Lài vẫn mãi là những ngọn lửa âm thầm cháy. Không ồn ào, không rực rỡ, nhưng đủ để soi sáng – để nhắc nhở chúng ta rằng: có những giá trị không bao giờ cũ, và có những hy sinh không bao giờ được phép lãng quên.