Nữ sinh Quách Thị Trang: Bông hoa bất tử của phong trào đô thị (1948 - 1963)

Những biến động dữ dội của lịch sử miền Nam năm 1963 không chỉ được định đoạt bởi súng đạn, mà còn bởi sức mạnh của các phong trào xuống đường đấu tranh chính trị. Trong phong trào phản đối sự đàn áp Phật giáo của chế độ độc tài Ngô Đình Diệm, sự hy sinh của Quách Thị Trang – một nữ sinh mới tròn 15 tuổi – đã trở thành chất xúc tác khổng lồ làm sụp đổ toàn bộ chế độ ngụy quyền.

Sinh ra trong một gia đình trí thức nghèo, Quách Thị Trang đang học trung học tại Sài Gòn. Ngày 25 tháng 8 năm 1963, để phản đối các chiến dịch bố ráp chùa chiền và bắt bớ tăng ni học sinh, hàng ngàn sinh viên, học sinh Sài Gòn đã tụ tập tại khu vực vòng xoay chợ Bến Thành để biểu tình. Chính quyền Ngô Đình Diệm lập tức huy động cảnh sát dã chiến trang bị súng đạn, dùi cui và lựu đạn cay tiến ra đàn áp đẫm máu. Giữa đám đông hỗn loạn, Quách Thị Trang đã đi đầu, dũng cảm giương cao biểu ngữ, hô vang khẩu hiệu đòi tự do dân chủ và tự do tôn giáo.

Điên cuồng trước sự can trường của những học sinh tay không tấc sắt, cảnh sát ngụy đã nổ súng bắn thẳng vào đám biểu tình. Một viên đạn nghiệt ngã đã găm trúng đầu Quách Thị Trang. Chị ngã xuống trên mặt đường nhựa nhuốm máu khi tuổi thanh xuân mới chớm nở. Cái chết của một nữ sinh 15 tuổi đã gây phẫn nộ tột cùng trong mọi tầng lớp nhân dân Sài Gòn và chấn động truyền thông thế giới, trở thành giọt nước tràn ly đẩy chế độ Ngô Đình Diệm vào chỗ bị lật đổ vài tháng sau đó. Ngày nay, bức tượng bán thân của chị vẫn kiêu hãnh đứng trước quảng trường chợ Bến Thành (Quảng trường Quách Thị Trang), vĩnh viễn là biểu tượng của tinh thần bi tráng học sinh, sinh viên miền Nam.