Nữ thanh niên xung phong Trần Thị Thành

Hình ảnh bà Trần Thị Thành, nữ thanh niên xung phong Đại đội C759 lặng lẽ bước ra từ khói bom, mang theo ký ức anh hùng tượng trưng cho tấm lòng vững chãi của một cuộc đời cống hiến vĩ đại.
Tại con đường 12A lịch sử ở Quảng Bình đã thôi thúc chúng tôi tìm về phường Đồng Sơn, TP Đồng Hới, tìm gặp bà Trần Thị Thành ở tuổi 76.

“Máu C759 có thể đổ, nhưng đường C759 không thể tắc”

Những năm 1965–1967, bà Trần Thị Thành từ Đại đội phó rồi Chính trị viên Đại đội thanh niên xung phong C759, trực tiếp chỉ huy và bám trụ 10 km đường trọng yếu từ Khe Cấy đến Bãi Dinh, một “tọa độ lửa” trên tuyến đường 12A lịch sử, nơi hứng chịu hàng trăm tấn bom đạn từ không quân Mỹ.

Nhắc đến đêm bom nổ chậm tại Khe Ve năm 1966, bà Thành chậm rãi kể lại:
“Hôm đó, chúng đánh dữ lắm. Bom nổ chậm nằm sát ngay đường. Nếu không thông tuyến, xe không đi được, hậu phương bị tắc thì nguy lắm.”

Khi mọi người còn đang lưỡng lự, bà Thành đã quyết định đứng lên quả bom.
Bà nói với đồng đội, giọng dứt khoát:

“Các đồng chí cứ yên tâm san đường. Tôi đứng trên quả bom. Nếu nghe tiếng lò xo chuyển động, tôi sẽ hô.”

Giữa tiếng núi rừng rung chuyển, giữa đoàn xe rầm rập tiến về phía Nam, người phụ nữ ấy đứng trên bom và hát để động viên đồng đội. Khi con đường vừa được san xong, “bão đi qua”, quả bom mới phát nổ.

Câu chuyện ấy, hơn nửa thế kỷ trôi qua, vẫn được truyền lại như một huyền thoại sống.

“Có những con đường được mở bằng cuốc xẻng,
có những con đường được giữ bằng máu và niềm tin.”

Đồi 37 – nơi nước mắt hòa vào đất đá

Trong căn nhà nhỏ của bà, một góc tường treo trang trọng bài báo viết về Đồi 37 – nơi ghi dấu những hy sinh không thể gọi thành tên.
“Đồng đội tôi hy sinh nhiều lắm…”, bà nói, giọng nghẹn lại.

Năm 1966, Mỹ đánh sập cả quả đồi, vùi lấp nhiều chiến sĩ cùng hàng ngàn mét khối đá. Vừa làm đường, vừa tìm đồng đội, họ lần theo dấu vết rất bản năng:

“Chỗ nào có mùi, có nhặng bâu… là biết có đồng đội.”

Bà không bao giờ quên hình ảnh đồng chí Cao Thị Thường hy sinh trong tư thế vẫn còn đang xúc đất. Khi đào bới, thân thể đã rữa ra, nhưng mệnh lệnh là phải đưa về nguyên vẹn.
“Chúng tôi thay nhau đào, ba người một tốp…”, bà nói, đôi bàn tay gân guốc khẽ run lên.

Đau xót hơn cả là sự hy sinh hai lần của đồng chí Trần Văn Trường. Khi bom tiếp tục dội xuống làm tắc đường, cả đơn vị đã khóc và nói với người đã khuất:

“Xin đồng chí lót đường cho xe qua, vì nhân dân, vì đất nước.”

Phải năm năm sau, thi thể đồng chí Trường mới được đưa về.

Tuổi thơ mồ côi và những cuộc chia ly không hẹn ngày gặp lại

Ít ai biết, sức mạnh phi thường ấy được hun đúc từ một tuổi thơ đầy mất mát. Bà Thành mồ côi cha năm 9 tuổi, mồ côi mẹ khi vừa 10. Ba chị em nương tựa nhau bằng nghề đi xin, đi làm thuê, đi mót lúa ngoài đồng đất Tuyên Hóa.

Trong chiến tranh, bà còn mất đi người yêu đầu – một người lính hy sinh năm 1965, và em gái ruột Trần Thị Thế, mới 18 tuổi, tan thành tro bụi sau một quả rốc-két năm 1968. Thứ còn lại duy nhất là chiếc khăn quàng đỏ mắc trên cành cây.

“Chỉ mang về được một nắm đất…”, bà nói rồi lặng lẽ bước đến bàn thờ em gái.

“Đất nước mình lạ lắm em ơi,
Máu xương hóa đất, đất lại sinh người.”

Anh hùng cho tập thể, không cho riêng mình

Sau chiến tranh, bà Trần Thị Thành tiếp tục cống hiến trong nhiều cương vị: công tác tại UBND tỉnh Quảng Bình, học tập ở Hà Nội và Liên Xô, rồi làm Phó Chủ tịch Thường trực huyện Tuyên Hóa. Về hưu, bà vẫn miệt mài với công tác cựu thanh niên xung phong và nghĩa tình Trường Sơn.

Năm 1967, Đại đội C759 được phong tặng Danh hiệu Anh hùng Lao động – đơn vị thanh niên xung phong đầu tiên của cả nước. Khi được hỏi vì sao không nhận danh hiệu cá nhân, bà chỉ lắc đầu:

“Cả đội là anh hùng rồi. Tôi cần chi danh hiệu cho riêng mình.”

Điều bà mong mỏi nhất, đến tận hôm nay, chỉ là có một mảnh đất nhỏ để dựng nhà thờ cha mẹ và em gái.

Người ta thường hỏi: điều gì làm nên anh hùng?
Có lẽ, đó không phải là huân chương hay danh hiệu, mà là khoảnh khắc một con người dám đặt sinh mệnh mình trước sự sống còn của dân tộc. Là khi giữa lằn ranh sống – chết, họ không chọn lùi lại, mà chọn đứng lên, lặng lẽ và kiên cường.

Câu chuyện của bà Trần Thị Thành khép lại, nhưng dư âm thì còn mãi. Như một lời nhắc nhở với thế hệ hôm nay:
bình yên không tự nhiên mà có, và mỗi con đường ta đi qua đều mang theo dấu chân của lịch sử.