Nữ tướng giữa thời hoa lửa – Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Nguyễn Thị Định

Nguyễn Thị Định sinh ngày 15-3-1920 tại xã Lương Hòa, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre, trong một gia đình nông dân nghèo nhưng giàu lòng yêu nước. Là con út trong gia đình có mười anh em, tuổi thơ của Út Định gắn liền với ruộng đồng, với những tháng ngày lam lũ nơi miền quê sông nước. Lớn lên giữa cảnh nước mất, nhà tan, chứng kiến nỗi lầm than của nhân dân dưới ách áp bức của thực dân phong kiến, trong trái tim người thiếu nữ miền quê ấy sớm nhen nhóm ngọn lửa yêu nước và khát vọng giải phóng dân tộc.

Năm 1936, khi mới 16 tuổi, Út Định đã tham gia phong trào Đông Dương Đại hội. Hai năm sau, tháng 10-1938, bà vinh dự được đứng vào hàng ngũ của Đảng Cộng sản Đông Dương. Con đường cách mạng mà bà lựa chọn là con đường đầy gian nan, thử thách, song cũng là con đường của niềm tin và lý tưởng sống cao đẹp.

Trong những năm tháng hoạt động cách mạng, bà xây dựng gia đình với đồng chí Nguyễn Văn Bích – một Tỉnh ủy viên hoạt động công khai. Hạnh phúc riêng tư ngắn ngủi nhanh chóng bị chiến tranh và sự đàn áp tàn khốc của kẻ thù cướp đi. Chỉ ba ngày sau khi sinh con trai, chồng bà bị mật thám Pháp bắt và sau đó bị đày ra Côn Đảo, rồi anh dũng hy sinh nơi ngục tù. Chưa kịp nguôi nỗi đau mất chồng, năm 1940, bà cùng đứa con thơ bảy tháng tuổi tiếp tục bị bắt, giam cầm và đày đi nhà tù Bà Rá. Trước lúc xa con, bà buộc phải gửi con lại cho gia đình, mang theo nỗi đau xé lòng của người mẹ trẻ bước vào chốn lao tù.

Giữa cảnh tù đày khắc nghiệt, tin chồng hy sinh là cú sốc lớn nhất trong cuộc đời người phụ nữ 20 tuổi. Nhưng chính lời dặn dò của người chồng trước lúc chia xa: “Dấn thân vào con đường cách mạng là phải chịu gian khổ, hy sinh” đã trở thành điểm tựa tinh thần để bà vượt qua đau thương, giữ vững khí tiết của người cộng sản. Năm 1943, bà được trả tự do, tiếp tục nối lại mạch sống cách mạng không ngừng nghỉ.

Trong khí thế sục sôi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, người góa phụ 25 tuổi Nguyễn Thị Định đã dẫn đầu hàng ngàn quần chúng nổi dậy giành chính quyền tại tỉnh lỵ Bến Tre. Khi thực dân Pháp quay lại xâm lược Nam Bộ, bà tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách trong phong trào phụ nữ cứu quốc, trở thành một trong những cán bộ nòng cốt của phong trào cách mạng tỉnh nhà.

Năm 1946, bà tham gia chuyến vượt biển lịch sử từ Nam ra Bắc báo cáo tình hình chiến trường với Bác Hồ và Trung ương Đảng, đồng thời xin chi viện vũ khí cho miền Nam. Chuyến đi táo bạo ấy đã mở ra con đường vận tải chiến lược trên biển – tiền đề của “Đường Hồ Chí Minh trên biển” huyền thoại sau này.

Sau Hiệp định Genève, trong bối cảnh cách mạng miền Nam bị đàn áp khốc liệt, Nguyễn Thị Định vẫn kiên cường bám trụ, hoạt động bí mật giữa vòng vây của kẻ thù. Đầu năm 1960, với cương vị Phó Bí thư Tỉnh ủy Bến Tre, bà trực tiếp chỉ đạo và là người đầu tiên gọi tên phong trào nổi dậy của quần chúng là “Đồng khởi”. Từ đây, “Đội quân tóc dài” ra đời – một biểu tượng độc đáo của chiến tranh nhân dân miền Nam, thể hiện sức mạnh to lớn của phụ nữ trong đấu tranh cách mạng.

Những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Nguyễn Thị Định giữ nhiều cương vị quan trọng: Bí thư Tỉnh ủy, Khu ủy viên Khu 8, Phó Tư lệnh Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam. Năm 1974, bà được phong quân hàm Thiếu tướng – nữ tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Mùa Xuân năm 1975, trong đoàn quân tiến về giải phóng Sài Gòn, có hình ảnh người nữ tướng kiên trung, góp phần làm nên thắng lợi lịch sử, thống nhất non sông.

Sau ngày đất nước thống nhất, bà tiếp tục cống hiến trên nhiều lĩnh vực, đảm nhiệm các chức vụ quan trọng của Đảng và Nhà nước. Dù ở bất kỳ cương vị nào, Nguyễn Thị Định vẫn giữ trọn phẩm chất giản dị, nhân ái, gần gũi với nhân dân, luôn dành trọn tấm lòng cho phụ nữ, cho đồng chí, đồng đội và những người yếu thế trong xã hội.

Cuộc đời Nguyễn Thị Định là câu chuyện thời hoa lửa tiêu biểu, nơi hội tụ của lòng yêu nước nồng nàn, ý chí kiên cường và đức hy sinh cao cả. Hình ảnh chị Ba, cô Ba, nữ tướng Nguyễn Thị Định không chỉ sống mãi trong lòng nhân dân Bến Tre mà còn trở thành biểu tượng bất diệt của người phụ nữ Việt Nam anh hùng trong lịch sử dân tộc.