Nữ tướng ngoại giao tài ba

Bà Nguyễn Thị Bình tên thật là Nguyễn Thị Châu Sa, sinh năm 1927 trong một gia đình có 6 anh chị em, nguyên quán ở Gò Nổi, Điện Bàn, Quảng Nam. Cha bà là ông Nguyễn Đồng Hợi, mẹ là bà Phan Thị Châu Lan - con gái thứ hai của nhà chí sĩ yêu nước Phan Châu Trinh, ông nội bà là nghĩa binh trong phong trào Cần Vương, chiến đấu và hy sinh tại quê nhà.

Lịch sử đã thử thách dân tộc Việt quá nhiều phen khắc nghiệt. Trong những lần sinh tử ấy, đã có những bậc anh thư đứng lên, khoác chiến bào, xông pha trận mạc. Ở mặt trận đấu tranh trực diện, chúng ta có tướng trận Nguyễn Thị Định, thì mặt trận đấu tranh ngoại giao, ta có tướng đàm phán Nguyễn Thị Bình.

Anh hùng Lao động, nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình bên bàn đàm phán Hiệp định Paris.

Nếu làm một cuộc khảo sát, hỏi trong các nữ chính khách của Việt Nam thời hiện đại, những ai chiếm được tình cảm của nhiều người dân nhất thì chắc chắn một điều, một trong số đó có tên “Nguyễn Thị Bình”. Và, nếu hỏi, trong những gương mặt phụ nữ nổi tiếng của Việt Nam hiện nay, có gương mặt nào để lại nhiều đóng góp cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước; đưa hình ảnh, tên tuổi và chính nghĩa của Việt Nam đi khắp năm châu bốn bể, đến với tâm hồn của bạn bè quốc tế thì cũng gần như chắc chắn trong đó có gương mặt “Madame Bình”.

Kể về cuộc đàm phán Hiệp định Paris, bà Nguyễn Thị Bình nhắc đến kỉ niệm khó quên trong bài viết “Những cuộc đấu trí quanh bàn đàm phán”. Đó là khoảng 2 giờ chiều ngày 2/11/1968, khi bước vào nhà ga sân bay Bourget, phái đoàn của Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam đã bị bao vây. Chính bà cũng bất ngờ bởi các phóng viên xô đẩy nhau, tiếng bàn ghế gãy nghe rõ mồn một. Tất cả chỉ để tiếp cận phái đoàn và lắng nghe bà phát biểu. Họ chụp ảnh, phỏng vấn.

Và, tại đây, bà đã cất cao tiếng nói của hòa bình, của độc lập một cách dõng dạc nhất. Trong suốt thời gian 1969 đến 1971, thứ Năm hằng tuần, hai phái đoàn của ta lại đến Trung tâm hội nghị Kéleber để vạch trần âm mưu xâm lược của Mỹ, làm rõ chính nghĩa vì độc lập, tự do và thống nhất của nhân dân ta.

Từ tháng 9/1972, khi còn 2 tháng nữa là tới kỳ bầu cử Tổng thống Mỹ, nắm bắt đây là cơ hội nên cả hai phái đoàn của ta liên tục có những bước đi vừa ngoại giao, vừa thúc ép các bên ngồi vào bàn đàm phán thực chất với những yêu cầu cụ thể dựa trên dự thảo mà đồng chí Lê Đức Thọ mang sang Paris. Nhiều bước đi khôn ngoan, nhiều lần trả lời phỏng vấn sắc sảo và nhiều lần đấu trí căng thẳng đã buộc Cố vấn đặc biệt của Tổng thống Mỹ lúc đó là Kissinger phải bước vào cuộc đàm phán riêng với đồng chí Lê Đức Thọ.

Cuộc đàm phán tưởng chừng như đã dần đi về phía thắng lợi thì Tổng thống Nixon lại lật lọng, đòi sửa nội dung hiệp định và cho đánh bom 12 ngày đêm ở Hà Nội và Hải Phòng. Cả hai phái đoàn của ta bàn đến phương án cuối là ngưng đàm phán vào ngày 21/12/1972 để phản đối Mỹ ném bom.

Song song đó, tranh thủ tiếng nói quốc tế để có lợi cho ta trong giai đoạn này, cũng là trấn an với quốc tế ta sẽ vững vàng trong mặt trận chống lại mưa bom này. Khi hay tin máy bay B52 bị bắn rơi, cả bà và bạn bè quốc tế ủng hộ Việt Nam đều vui mừng ôm lấy nhau. Chính sự ngoại giao quốc tế đầy khôn ngoan và bản lĩnh đó đã khiến cả thế giới lên án hành động của Mỹ, buộc Mỹ ngưng ném bom vào ngày 30/12/1972. Đêm đó, bà cũng đặt chân về đến Hà Nội.

Diễn ra từ tháng 5/1968 đến tháng 1/1973, cuộc đàm phán Paris với hơn 200 phiên họp công khai, 45 cuộc họp riêng cấp cao, 500 cuộc họp báo và 1.000 cuộc phỏng vấn. Những số liệu cho thấy sự khốc liệt của mặt trận ngoại giao, bằng chứng sinh động về sự bền bỉ, bản lĩnh và trí tuệ của nền ngoại giao cách mạng. Và, cho thấy chất “thép” của một nhà ngoại giao nữ trong cuộc chiến không mệt mỏi này.

Đêm trước ngày ký kết hiệp định, với bà là một đêm thức trắng. Vui có, lo lắng có, và nhiều cung bậc cảm xúc khiến bà thức đến sáng. Ngày 27/1/1973, đúng 10 giờ, 4 bộ trưởng của 4 phái đoàn đã đặt bút ký 32 văn bản của hiệp định, kết thúc một cuộc đàm phán dài nhất lịch sử ngoại giao thế giới. Và, bà là người phụ nữ duy nhất ký tên trong Hiệp định Paris.