Nữ tướng Nguyễn Thị Định

Giữa những năm tháng dập dìu bóng dừa Bến Tre, có một người phụ nữ đã đi vào huyền thoại không phải bằng những lời đao to búa lớn, mà bằng một cuộc đời đầy rẫy những vết xẻ dọc ngang của sự hy sinh. Câu chuyện của bà Nguyễn Thị Định bắt đầu từ một tình yêu đẹp nhưng nhuốm màu ly biệt. Năm 19 tuổi, bà kết hôn với ông Bích Bích, một người đồng chí cùng lý tưởng. Thế nhưng, cuộc sống vợ chồng chỉ kéo dài vỏn vẹn vài ngày hạnh phúc. Khi đứa con trai bé bỏng Nguyễn Ngọc Minh vừa chào đời được 3 ngày, thực dân Pháp ập đến bắt ông đi ngay trước mắt bà. Hình ảnh người chồng bị xích tay, ngoái đầu nhìn vợ và đứa con đỏ hỏn là ký ức ám ảnh bà suốt đời. Ông bị đày ra Côn Đảo và hy sinh tại đó vì đòn roi tra tấn, để lại bà một mình nuôi con giữa vòng vây quân thù. Bà nén nước mắt, gửi con cho mẹ ruột, nuốt nỗi đau thâm tâm để hoạt động cách mạng, vì bà hiểu rằng nếu nước chưa độc lập, thì những gia đình như bà sẽ mãi mãi không có ngày đoàn tụ.

Năm 1946, một tình tiết thể hiện bản lĩnh phi thường của bà là khi bà cải trang thành một người đi buôn, vượt qua "mắt thần" của tàu chiến Pháp trên biển Đông. Trong một lần sóng to gió lớn, tàu suýt lật, bà đã bình tĩnh bảo mọi người vứt bớt hàng hóa nhưng phải giữ bằng được các tài liệu mật giấu dưới đáy thuyền. Chuyến đi ấy đã đưa bà ra gặp Bác Hồ tại Hà Nội. Ngày gặp Bác, bà đã khóc khi nghe Bác khen ngợi phụ nữ miền Nam, để rồi từ đó, bà trở thành người "gieo hạt" vũ khí đầu tiên cho phong trào kháng chiến miền Nam. Nhưng nỗi đau lớn nhất vẫn còn phía trước. Khi phong trào Đồng Khởi năm 1960 nổ ra, bà chỉ huy "Đội quân tóc dài" với những chiếc khăn rằn quấn cổ, biến những người mẹ, người chị thành những chiến sĩ đối đầu trực diện với xe tăng và họng súng. Giữa lúc tên tuổi của vị nữ chỉ huy vang dội khắp chiến trường, thì tin dữ từ miền Bắc bay về: con trai duy nhất của bà, anh Ngọc Minh, đã qua đời vì bạo bệnh. Bà quỵ xuống giữa rừng vắng, tay bám chặt vào thân cây để không bật ra tiếng khóc vì sợ lộ vị trí đóng quân. Người mẹ ấy đã không thể có mặt để vuốt mắt cho chồng, và giờ đây cũng không thể nhìn mặt đứa con duy nhất lần cuối.

Dù mang nỗi đau của một người đàn bà "trắng tay" về tình cảm gia đình, nhưng bà lại có hàng triệu người con chiến sĩ. Trong những năm tháng ác liệt nhất ở chiến trường, bà thường xuyên xuống tận hầm, cùng ăn cơm vắt, cùng chia nhau hớp nước với anh em binh sĩ. Bà không bao giờ dùng quyền uy của một vị Thiếu tướng để áp đặt, mà dùng sự dịu dàng của một người mẹ để cảm hóa. Có những đêm trắng, bà ngồi vá lại chiếc áo sờn vai cho một chiến sĩ trẻ, hay lặng lẽ rơi lệ khi biết tin một đơn vị vừa chịu tổn thất. Sau ngày hòa bình, bà vẫn sống giản dị trong một ngôi nhà nhỏ, dành toàn bộ tâm sức để lo cho những gia đình chính sách và những phụ nữ nghèo. Cuộc đời bà là một minh chứng sống động rằng: Sức mạnh của người phụ nữ Việt Nam không nằm ở cơ bắp hay vũ khí, mà nằm ở một trái tim đủ rộng lớn để chứa đựng cả nỗi đau riêng lẫn vận mệnh chung của cả dân tộc. Cho đến hơi thở cuối cùng, bà vẫn là "Bà Ba" kính yêu của nhân dân, một vị tướng mà quân hàm được đúc bằng lòng dân và những giọt nước mắt thầm lặng qua hai cuộc kháng chiến. Để tri ân công lao đóng góp của Nữ tướng Nguyễn Thị Định, tỉnh Bến Tre lập Khu lưu niệm Nguyễn Thị Định tại ấp Phong Điền, xã Lương Hòa (Giồng Trôm), khánh thành vào ngày 20-12-2003, trùng tu, nâng cấp vào cuối năm 2024 và hoàn thành vào đầu năm 2025. Bên cạnh đền thờ có trường THPT mang tên Nguyễn Thị Định. Một con đường từ TP Bến Tre về Giồng Trôm cũng được nhân dân đặt tên Nguyễn Thị Định. Nhân dân Hát Môn (Phúc Thọ, Hà Nội) đã rước bát hương thờ đồng chí Nguyễn Thị Định về thờ trong khu đền Hai Bà Trưng. Bên cạnh đó, Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam có giải thưởng Nguyễn Thị Định dành tặng cho cán bộ Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp có thành tích xuất sắc; các cấp Hội Liên hiệp phụ nữ tỉnh Bến Tre có chương trình học bổng Nguyễn Thị Định hoạt động liên tục từ năm 1996 đến nay... Tên của bà cũng được đặt cho nhiều tuyến đường và trường học tại nhiều địa phương ở các tỉnh, thành phố trong cả nước.