Nữ tướng Nguyễn Thị Định - người đứng đầu đội quân tóc dài Bến Tre

Trong hàng ngàn trang sử hào hùng của dân tộc, mảnh đất Bến Tre không chỉ nổi tiếng với những vườn dừa xanh ngát mà còn là quê hương của những con người kiên trung, bất khuất đi vào huyền thoại. Một trong số đó là nữ Thiếu tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam Nguyễn Thị Định - người mà Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói với niềm tự hào: "Cả thế giới chỉ nước ta có vị tướng quân gái như vậy. Thật là vẻ vang cho miền Nam, cho cả dân tộc ta".

Bà sinh ngày 15 tháng 3 năm 1920 tại xã Lương Hòa, huyện Giồng Trôm, trong một gia đình nông dân giàu truyền thống yêu nước. Lớn lên dưới sự áp bức của thực dân Pháp, mới 16 tuổi bà đã tham gia hoạt động cách mạng, làm công tác giao liên, rải truyền đơn và vận động nhân dân đứng lên đấu tranh. Năm 1938, ở tuổi 18, bà chính thức được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương - một vinh dự lớn lao đối với một người cán bộ trẻ thời bấy giờ.

Con đường cách mạng của bà sớm phải đối mặt với gian khổ: năm 1940 bà bị thực dân Pháp bắt giam tại nhà tù Bà Rá, nơi rừng sâu nước độc với những đòn tra tấn dã man. Nhưng dù sức khỏe suy yếu, bệnh tim ngày càng nặng, bà vẫn không khuất phục, cùng những người bạn tù biến nhà tù thực dân thành trường học cách mạng. Khi được trả tự do năm 1943, bà vừa hay tin chồng mình - đồng chí Nguyễn Văn Bích - đã hy sinh trên nhà tù Côn Đảo. Nén nỗi đau riêng, bà lập tức trở về hoạt động, đến Cách mạng Tháng Tám năm 1945 chính là người cầm cờ dẫn đầu hàng nghìn quần chúng tiến vào giành chính quyền tại thị xã Bến Tre.

Một trong những kỷ niệm ít người biết về bà là chuyến vượt biển năm 1946: với vai trò thuyền trưởng, bà đã dẫn một con thuyền chở 12 tấn vũ khí từ miền Bắc ngược dòng vào Nam, xuyên qua vòng phong tỏa chặt chẽ của địch để chi viện cho chiến trường miền Nam. Chuyến đi đó không chỉ cứu nguy cho lực lượng vũ trang địa phương, mà còn là tiền đề cho sự ra đời của tuyến đường Hồ Chí Minh trên biển huyền thoại những năm sau này.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, trong khi nhiều cán bộ tập kết ra Bắc, bà tình nguyện ở lại miền Nam, hoạt động bí mật dưới sự truy lùng gắt gao của địch. Bà phải nhiều lần cải trang, ngủ dưới sàn nhà, ăn cơm trộn với muối, dựa vào sự che chở của từng bà mẹ, từng chị em nông dân để duy trì liên lạc và gây dựng lại cơ sở cách mạng. Đỉnh cao của cuộc đời cách mạng bà là phong trào Đồng Khởi bùng lên ngày 17 tháng 1 năm 1960 tại Bến Tre. Trên cương vị Bí thư Tỉnh ủy, bà không chỉ chỉ đạo đấu tranh vũ trang, mà còn triệu tập và lãnh đạo "Đội quân tóc dài" - lực lượng phụ nữ miền Nam với mái tóc dài, tay không, nhưng đã tham gia phá ấp chiến lược, đấu tranh chính trị, vận động binh lính địch nổi dậy và bảo vệ từng vùng giải phóng.

Thời điểm Đồng Khởi đang thắng lợi, bà nhận được tin người con trai duy nhất của mình, được đưa ra Bắc học tập từ năm 1954, đã chết vì bệnh. Nén nỗi đau mất con, bà vẫn ở lại chiến trường, chỉ đạo phong trào lan rộng ra khắp miền Nam. Năm 1974, bà chính thức được phong quân hàm Thiếu tướng, trở thành nữ tướng đầu tiên của quân đội Việt Nam, sau đó giữ cương vị Phó Tư lệnh Quân giải phóng miền Nam, trực tiếp tham gia hoạch định kế hoạch chiến dịch Hồ Chí Minh giải phóng hoàn toàn miền Nam năm 1975.

Sau ngày đất nước thống nhất, bà tiếp tục đảm nhiệm các trọng trách Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, đến cuối đời vẫn giữ lối sống giản dị, gần gũi với nhân dân. Khi bà qua đời năm 1992, những người từng chiến đấu bên cạnh vẫn nhớ mãi hình ảnh chị Ba Định - người nữ tướng không mang phù hiệu lấp lánh, luôn mặc bộ áo bà ba đen, ngồi trên thuyền dừa đi từng cánh đồng để lắng nghe tiếng nói của dân.

Ngày nay, khi ta đi qua những cánh đồng xanh Bến Tre, khi ta nghe câu hát về những người phụ nữ đội quân tóc dài, đó chính là ký ức về bà Nguyễn Thị Định. Cuộc đời bà không chỉ là trang sử của một nữ tướng anh hùng, mà còn là lời nhắc nhở chúng ta rằng: sự kiên trung, lòng yêu nước và sức mạnh của tình thương không bao giờ lỗi thời, và chính những điều giản dị ấy đã làm nên sức mạnh của cả một thời hoa lửa.