NỮ TƯỚNG NGUYỄN THỊ ĐỊNH NGƯỜI PHỤ NỮ HUYỀN THOẠI CỦA PHONG TRÀO ĐỒNG KHỞI

Trong lịch sử đấu tranh giành độc lập và thống nhất đất nước, Nguyễn Thị Định là một trong những người phụ nữ tiêu biểu của cách mạng Việt Nam. Tên tuổi của bà gắn liền với phong trào Đồng khởi Bến Tre năm 1960, sự ra đời của “Đội quân tóc dài” và cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Không chỉ là một nhà lãnh đạo cách mạng, bà còn trở thành nữ tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Cuộc đời Nguyễn Thị Định là câu chuyện về lòng yêu nước, ý chí vượt qua mất mát và những đóng góp quan trọng của phụ nữ trong lịch sử dân tộc.

1. Quê hương, tuổi thơ và con đường đến với cách mạng

Nguyễn Thị Định sinh ngày 15 tháng 3 năm 1920 tại xã Lương Hòa, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre (theo địa danh lịch sử). Bà là con út trong một gia đình nông dân có mười người con, giàu truyền thống yêu nước. Người dân thường gọi bà bằng cái tên thân mật là Út Định.

Năm 1936, khi mới 16 tuổi, bà bắt đầu tham gia phong trào yêu nước. Tháng 10 năm 1938, Nguyễn Thị Định được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương.

Năm 1939, chồng bà là Nguyễn Văn Bích bị thực dân Pháp bắt và sau đó hy sinh tại Côn Đảo. Năm 1940, bà cũng bị bắt khi con trai còn rất nhỏ, rồi bị đày đến nhà tù Bà Rá. Trong thời gian bị giam giữ, bà nhận tin chồng hy sinh. Những mất mát ấy không khiến bà từ bỏ con đường cách mạng.

Năm 1943, bà được trả tự do và tiếp tục tìm cách liên lạc với tổ chức. Trong Cách mạng tháng Tám năm 1945, Nguyễn Thị Định tham gia lãnh đạo quần chúng giành chính quyền tại Bến Tre.
2. Những đóng góp trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945–1954)

Khi thực dân Pháp trở lại xâm lược Nam Bộ, Nguyễn Thị Định tiếp tục tham gia hoạt động cách mạng. Bà được bầu vào Ban Chấp hành Phụ nữ cứu quốc tỉnh Bến Tre, góp phần tập hợp phụ nữ tham gia kháng chiến.

Một dấu mốc đáng nhớ diễn ra vào năm 1946, khi bà tham gia đoàn cán bộ từ miền Nam ra miền Bắc báo cáo tình hình kháng chiến và đề nghị Trung ương chi viện vũ khí cho Nam Bộ.

Sau chuyến đi, bà tham gia đưa vũ khí từ miền Bắc trở về miền Nam bằng đường biển. Đây là một nhiệm vụ rất nguy hiểm trong hoàn cảnh giao thông khó khăn và quân Pháp kiểm soát nhiều tuyến đường.

Năm 1947, Nguyễn Thị Định được bầu vào Tỉnh ủy Bến Tre. Trong những năm tiếp theo, bà tiếp tục đảm nhận nhiều nhiệm vụ quan trọng, đặc biệt là công tác vận động quần chúng, xây dựng cơ sở cách mạng và phát triển phong trào phụ nữ.

Những kinh nghiệm trong kháng chiến chống Pháp đã giúp bà trưởng thành về khả năng lãnh đạo, tổ chức lực lượng và tập hợp nhân dân, tạo nền tảng cho những đóng góp nổi bật trong cuộc kháng chiến chống Mỹ sau này.

3. Những đóng góp nổi bật trong cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954–1975)

Sau Hiệp định Genève năm 1954, Nguyễn Thị Định tiếp tục ở lại miền Nam hoạt động cách mạng. Trong điều kiện phong trào gặp nhiều khó khăn, bà cùng các cán bộ địa phương tìm cách củng cố lực lượng và xây dựng cơ sở trong nhân dân.

Dấu ấn nổi bật nhất trong sự nghiệp của bà là vai trò lãnh đạo phong trào Đồng khởi Bến Tre năm 1960.

Ngày 17 tháng 1 năm 1960, phong trào Đồng khởi bùng nổ tại huyện Mỏ Cày, sau đó nhanh chóng lan rộng ra nhiều địa phương. Nguyễn Thị Định là một trong những người trực tiếp tổ chức và chỉ đạo phong trào.

Từ phong trào Đồng khởi, lực lượng phụ nữ Bến Tre phát triển mạnh mẽ, được biết đến với tên gọi “Đội quân tóc dài”. Đây không phải là một đội quân chiến đấu theo hình thức thông thường mà là lực lượng phụ nữ tham gia đấu tranh chính trị, vận động quần chúng, binh vận và phối hợp với các lực lượng cách mạng.

Tháng 4 năm 1960, sau thắng lợi của phong trào Đồng khởi, Nguyễn Thị Định được bầu làm Bí thư Tỉnh ủy Bến Tre. Năm 1965, bà giữ chức Hội trưởng Hội Liên hiệp Phụ nữ giải phóng miền Nam Việt Nam, đồng thời được giao nhiệm vụ Phó Tư lệnh Quân giải phóng miền Nam Việt Nam, phụ trách phong trào chiến tranh du kích.

Ngày 17 tháng 4 năm 1974, bà chính thức được phong quân hàm Thiếu tướng, trở thành nữ tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Trong suốt cuộc kháng chiến chống Mỹ, Nguyễn Thị Định có nhiều đóng góp trong tổ chức phong trào phụ nữ, xây dựng lực lượng cách mạng và phát triển chiến tranh nhân dân ở miền Nam, góp phần vào thắng lợi chung ngày 30 tháng 4 năm 1975.
4. Câu chuyện đáng nhớ: “Đội quân tóc dài” làm nên lịch sử

Một trong những câu chuyện tiêu biểu gắn với Nguyễn Thị Định là sự ra đời và hoạt động của “Đội quân tóc dài” trong phong trào Đồng khởi Bến Tre.

Năm 1960, khi phong trào cách mạng tại Bến Tre phát triển mạnh, nhiều phụ nữ đã tích cực tham gia biểu tình, đấu tranh chính trị và vận động binh lính đối phương. Họ không được trang bị vũ khí hiện đại nhưng có tinh thần đoàn kết, lòng dũng cảm và sự ủng hộ của nhân dân.

Dưới sự lãnh đạo của Nguyễn Thị Định và các cán bộ cách mạng địa phương, hàng nghìn phụ nữ Bến Tre tham gia những cuộc đấu tranh tập thể. Tiêu biểu là cuộc biểu tình với hơn 5.000 phụ nữ tham gia tại Mỏ Cày. Bằng hình thức đấu tranh chính trị, họ phản đối các cuộc hành quân, yêu cầu chấm dứt đàn áp và bảo vệ cuộc sống của người dân.

Điểm đặc biệt của “Đội quân tóc dài” là khả năng tập hợp đông đảo phụ nữ, kết hợp nhiều hình thức đấu tranh để tạo sức ép đối với đối phương. Từ Bến Tre, phong trào lan rộng đến nhiều tỉnh miền Nam.

Hình ảnh những người phụ nữ bình dị, với chiếc áo bà ba và khăn rằn, đã trở thành biểu tượng của sự kiên cường trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Câu chuyện cho thấy sức mạnh đấu tranh không chỉ đến từ vũ khí mà còn từ tinh thần đoàn kết, sự sáng tạo và ý chí của nhân dân. Đồng thời, phong trào góp phần khẳng định vai trò quan trọng của phụ nữ Việt Nam trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước.

5. Những năm tháng sau chiến tranh và di sản để lại

Sau khi đất nước thống nhất năm 1975, Nguyễn Thị Định tiếp tục đảm nhận nhiều nhiệm vụ quan trọng trong công tác lãnh đạo và hoạt động xã hội.

Bà từng giữ các chức vụ Thứ trưởng Bộ Thương binh và Xã hội, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam và Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước. Trong những năm tháng hòa bình, bà dành nhiều sự quan tâm đến quyền lợi của phụ nữ, trẻ em, các gia đình chính sách và những người có hoàn cảnh khó khăn.

Dù giữ những cương vị quan trọng, Nguyễn Thị Định vẫn được nhiều người nhắc đến bởi phong cách sống giản dị, gần gũi và sự quan tâm đến đời sống nhân dân.

Ngày 26 tháng 8 năm 1992, bà qua đời tại Thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 72 tuổi.

Năm 1995, Nguyễn Thị Định được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên bà ngày nay được đặt cho nhiều con đường, trường học và công trình tưởng niệm.

Tại quê hương Bến Tre, Khu lưu niệm Nữ tướng Nguyễn Thị Định là địa điểm lưu giữ nhiều tư liệu, hình ảnh về cuộc đời và sự nghiệp của bà, đồng thời là nơi giáo dục truyền thống lịch sử cho thế hệ trẻ.
6. Ý nghĩa lịch sử và bài học dành cho thế hệ trẻ

Cuộc đời Nguyễn Thị Định gắn liền với những giai đoạn quan trọng của lịch sử Việt Nam, đặc biệt là phong trào Đồng khởi Bến Tre và cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Điểm nổi bật ở bà là lòng yêu nước, ý chí kiên cường và khả năng tập hợp, lãnh đạo quần chúng. Dù phải trải qua nhiều mất mát trong cuộc sống, bà vẫn tiếp tục tham gia cách mạng, góp phần vào sự nghiệp đấu tranh giành độc lập và thống nhất đất nước.

Từ câu chuyện về Nguyễn Thị Định, thế hệ trẻ có thể học tập tinh thần vượt khó, sự tự tin, lòng dũng cảm và ý thức trách nhiệm với cộng đồng. Đặc biệt, những đóng góp của bà và “Đội quân tóc dài” còn giúp học sinh hiểu rõ hơn về vai trò của phụ nữ trong lịch sử dân tộc.

Nữ tướng Nguyễn Thị Định không chỉ là một nhà lãnh đạo cách mạng tiêu biểu mà còn là biểu tượng của sự kiên cường và tinh thần đoàn kết của phụ nữ Việt Nam. Cuộc đời và những đóng góp của bà góp phần nhắc nhở thế hệ trẻ hôm nay biết trân trọng hòa bình, tự hào về lịch sử dân tộc và nỗ lực xây dựng đất nước.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. (2025, ngày 16 tháng 3). Hội thảo khoa học cấp Bộ: “Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của đồng chí Nguyễn Thị Định”. https://hcma.vn/Pages/chi-tiet-tin.aspx?ItemID=19080

2. Tỉnh ủy Bến Tre. (2025, ngày 5 tháng 3). Cuộc đời hoạt động cách mạng của Nữ tướng Nguyễn Thị Định. Báo Tiền Phong. https://tienphong.vn/cuoc-doi-hoat-dong-cach-mang-cua-nu-tuong-nguyen-thi-dinh-post1722358.tpo

3. Báo Quân đội nhân dân. (2025, ngày 14 tháng 3). Quê hương nữ tướng Nguyễn Thị Định được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa. https://www.qdnd.vn/van-hoa/doi-song/que-huong-nu-tuong-nguyen-thi-dinh-duoc-xep-hang-di-tich-lich-su-van-hoa-819586