Nữ tướng tài ba của triều Tây Sơn

Sinh ra tại huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định, Bùi Thị Xuân từ nhỏ đã nổi tiếng giỏi võ nghệ, giỏi bắn cung và cưỡi ngựa. Bà kết duyên cùng Trung thư lệnh Trần Quang Diệu — một trong những trụ cột của triều đại Tây Sơn.

​Thủ lĩnh Đội Tượng binh: Bà trực tiếp huấn luyện và chỉ huy đội tượng binh (voi chiến) hùng hậu của quân Tây Sơn, biến lực lượng này thành nỗi khiếp đảm của mọi kẻ thù trên chiến trường. ​Đại phá quân Thanh (1789): Trong chiến dịch Ngọc Hồi – Đống Đa lịch sử xuân Kỷ Dậu 1789, bà cùng chồng và vua Quang Trung (Nguyễn Huệ) thần tốc tiến ra Bắc. Đội tượng binh do bà chỉ huy đã càn quét, đập tan hàng vạn quân Thanh xâm lược, góp phần làm nên chiến thắng lẫy lừng.

​Trận chiến Trấn Ninh và khí tiết lẫm liệt , oai phong khi xông trận :

​Sau khi vua Quang Trung qua đời, triều Tây Sơn suy yếu. Năm 1802, quân Nguyễn Ánh (Gia Long) tiến đánh miền Trung:

​Trận đánh quyết tử: Tại trận Trấn Ninh (Nghệ An), Bùi Thị Xuân trực tiếp cưỡi voi, tay cầm hai gươm chỉ huy quân sĩ xông trận. Dù tình thế vô cùng bất lợi, bà vẫn kiên cường bám trụ, đánh trả dũng mãnh cho đến khi kiệt sức và bị quân Nguyễn bắt giữ cùng con gái.

​Khí tiết bất khuất , nét đẹp hiên ngang , ngang tàn của nữ tướng tài ba trước cái chết :

​Khi bị giải về Huế, Nguyễn Ánh dùng hình phạt voi giày cực kỳ tàn khốc đối với gia đình bà nhằm trả thù và khuất phục tinh thần:

​Không chút sợ hãi: Trước pháp trường, bà vẫn giữ thái độ bình thản, hiên ngang. Khi chứng kiến con gái bị đưa vào trước đàn voi, bà dõng dạc động viên con giữ vững khí tiết. ​Cái chết đi vào huyền thoại: Đến lượt mình, bà tiến thẳng về phía voi chiến với ánh mắt uy nghiêm, khiến voi giật mình lùi lại không dám giày. Quân giặc phải ép thúc dữ dội voi mới thi hành án.

​Bùi Thị Xuân ngã xuống nhưng khí tiết kiên cường, dũng mãnh của bà đã trở thành biểu tượng bất tử cho tinh thần anh hùng, bất khuất của người phụ nữ Việt Nam.