Nữ y tá du kích Lê Thị Tuyết – người con gái tuổi 19 bên dòng Vĩnh Định

Bên dòng Vĩnh Định, tại xã Vĩnh Định, tỉnh Quảng Trị hôm nay, có một tượng đài mang tên Lê Thị Tuyết. Đó là nơi người dân địa phương thường đến dâng hương tưởng nhớ một cô gái đã hy sinh khi mới 19 tuổi – nữ du kích, y tá Huyện đội Hải Lăng, người từng hoạt động bí mật giữa vùng địch kiểm soát.

Lê Thị Tuyết sinh năm 1949 tại thôn Duân Kinh, xã Hải Xuân, huyện Hải Lăng, nay thuộc xã Vĩnh Định. Cha chị là liệt sĩ trong kháng chiến chống Pháp. Hoàn cảnh gia đình khó khăn, mẹ đi bước nữa, Tuyết sống với chị gái. Từ khi còn rất trẻ, chị đã được giác ngộ cách mạng. Năm 16 tuổi, Tuyết thoát ly, trở thành du kích hoạt động trong vùng địch chiếm đóng, bí mật liên lạc và nuôi giấu cán bộ cách mạng.

Những năm ấy, hoạt động trong vùng địch kiểm soát đồng nghĩa với việc luôn phải đối mặt với nguy cơ bị bắt. Ban ngày, người du kích có thể phải hòa mình vào cuộc sống bình thường của làng quê; ban đêm lại bí mật trở về căn cứ, liên lạc với cơ sở và cán bộ nằm vùng. Theo lời kể của ông Trần Phúc Hàng, một cán bộ từng hoạt động cùng chị, Tuyết và đồng đội nhiều lần lên khu vực rú Thi Ông, rú Trà Lộc – những địa bàn căn cứ của bộ đội, du kích các xã Hải Xuân, Hải Vĩnh. Có những thời điểm chị bị sốt rét rừng hành hạ nhưng vẫn cố gắng bám địa bàn.

Năm 1967, Tuyết trở thành y tá Huyện đội Hải Lăng. Công việc của chị lúc này không chỉ là hoạt động giao liên hay du kích mà còn trực tiếp chăm sóc thương binh. Mỗi khi bộ đội, du kích bị thương, chị nhanh chóng có mặt để băng bó, sơ cứu và tìm cách đưa người bị thương về nơi an toàn. Trong điều kiện chiến tranh, một nữ y tá trẻ phải làm việc giữa rừng núi, thiếu thốn thuốc men và luôn có nguy cơ bị địch phát hiện.

Bi kịch xảy đến vào tháng 7/1968. Trong một đợt càn quét của lực lượng Thủy quân lục chiến thuộc phía Việt Nam Cộng hòa tại khu vực Hải Xuân, Tuyết bị bắt cùng một số cán bộ, cơ sở cách mạng. Người chứng kiến là bà Lê Thị Huê, khi ấy cũng bị bắt, sau này kể lại rằng hai người bị giam giữ và tra tấn nhằm buộc khai báo về cơ sở cách mạng. Tuyết không khuất phục và không tiết lộ những điều mình biết.

Sau nhiều ngày bị tra khảo, Tuyết bị đưa đến khu vực ven sông Vĩnh Định. Theo lời kể của bà Huê, trước khi hy sinh, tiếng nói cuối cùng của Tuyết vẫn thể hiện sự phản kháng và niềm tin vào cách mạng. Chị hy sinh ngày 28/7/1968, khi vừa tròn 19 tuổi.

Sự hy sinh của Lê Thị Tuyết được Nhà nước ghi nhận. Ngày 23/7/1997, chị được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ngày nay, tại nơi chị từng sống và chiến đấu có tượng đài tưởng niệm; Bảo tàng Tổng hợp Quảng Trị cũng lưu giữ một số hiện vật liên quan đến câu chuyện của chị.

Từ một cô gái quê nghèo, Lê Thị Tuyết đã trở thành du kích, rồi y tá Huyện đội, sống và chiến đấu trong hoàn cảnh đặc biệt khắc nghiệt. Chị không trở về sau chiến tranh, nhưng tuổi thanh xuân của người nữ chiến sĩ ấy đã trở thành một phần ký ức không thể phai mờ của quê hương Quảng Trị.