"O du kích nhỏ" – cô gái 17 tuổi chỉ nặng 37kg, áp giải viên phi công Mỹ cao hơn 2 mét khiến cả thế giới phải nhớ mãi

"O du kích nhỏ" – cô gái 17 tuổi chỉ nặng 37kg, áp giải viên phi công Mỹ cao hơn 2 mét khiến cả thế giới phải nhớ mãi

Có những bức ảnh chỉ ghi lại một khoảnh khắc.

Nhưng cũng có những bức ảnh trở thành một phần của lịch sử.

Bức ảnh này được chụp vào tháng 9/1965, tại Hương Khê, Hà Tĩnh. Một bên là cô du kích Nguyễn Thị Kim Lai, mới 17 tuổi, cao khoảng 1,5m, nặng 37kg. Một bên là viên phi công Mỹ William Andrew Robinson, cao hơn 2,2m, nặng khoảng 120kg.

Sự chênh lệch về vóc dáng khiến nhiều người lần đầu nhìn thấy đều phải dừng lại vài giây.

Nhưng điều khiến bức ảnh nổi tiếng không phải vì một cô gái nhỏ bé đang áp giải một người khổng lồ.

Mà vì nó cho thấy trong chiến tranh, sức mạnh không chỉ nằm ở cơ bắp hay vũ khí.

Sáng 20/9/1965, máy bay Mỹ đánh phá Hà Tĩnh. Một chiếc bị bắn trúng, phi công nhảy dù xuống vùng núi Hương Khê.

Hôm sau, khi cùng đồng đội truy tìm trong rừng, Kim Lai phát hiện một tiếng động trong hốc đá. Trước mặt cô là viên phi công đang ẩn nấp.

Ba phát súng chỉ thiên vang lên.

Người phi công giơ hai tay đầu hàng.

Vì là người phát hiện đầu tiên và cũng là người nhỏ nhất trong tiểu đội, Kim Lai được giao cầm súng áp giải tù binh về huyện.

Đúng lúc ấy, nhà báo Phan Thoan có mặt và bấm máy.

Không ai ngờ, cú bấm máy ấy lại tạo nên một trong những bức ảnh biểu tượng của cuộc kháng chiến chống chiến tranh phá hoại ở miền Bắc.

Năm 1966, bức ảnh được trưng bày tại Triển lãm ảnh toàn quốc. Xem xong, nhà thơ Tố Hữu đã viết:

"O du kích nhỏ giương cao súng

Thằng Mỹ lênh khênh bước cúi đầu

Ra thế! To gan hơn béo bụng

Anh hùng đâu cứ phải mày râu!"

Đến năm 1967, hình ảnh ấy còn được in lên tem bưu chính Việt Nam và theo những cánh thư đi tới 167 quốc gia, trong đó có cả nước Mỹ.

Ba mươi năm sau, điều ít ai ngờ nhất đã xảy ra.

Năm 1995, bà Nguyễn Thị Kim Lai và William Andrew Robinson gặp lại nhau trong một bộ phim tài liệu.

Không còn người cầm súng.

Không còn người bị còng tay.

Chỉ còn hai con người đã đi qua chiến tranh.

Robinson kể rằng trong thời gian bị bắt làm tù binh, điều ông nhớ nhất không phải là những ngày giam giữ, mà là sự đối xử nhân hậu của người dân Việt Nam khi ông được đưa về làng.

Còn bà Lai thì biết sau khi trở về Mỹ, Robinson từng có nhiều năm thất nghiệp, cuộc sống không hề dễ dàng.

Trong cuộc trò chuyện hôm ấy, Robinson nói một câu rất đáng nhớ:

"Nếu ngày đó một trong hai người nổ súng, chúng ta đã không có ngày hôm nay."

Bà Lai mỉm cười đáp lại:

"Tôi cũng chỉ mong sẽ không bao giờ có một bức ảnh như thế này lần thứ hai."

Có lẽ đó mới là ý nghĩa lớn nhất của bức ảnh "O du kích nhỏ".

Nó từng là biểu tượng của lòng dũng cảm trong chiến tranh.

Nhưng sau ba thập kỷ, nó lại trở thành biểu tượng của sự hòa giải, của lòng nhân ái và của khát vọng hòa bình.

Bởi chiến thắng lớn nhất của con người, cuối cùng, không phải là đánh bại đối phương.

Mà là để một ngày nào đó, những người từng đứng ở hai chiến tuyến có thể bắt tay nhau và cùng mong rằng chiến tranh sẽ không bao giờ lặp lại.