O du kích nhỏ - Nguyễn Thị Kim Lai
Giữa những năm tháng chiến tranh chống Mỹ ác liệt nhất, tại mảnh đất Hương Khê nắng cháy, một sự kiện đã đi vào huyền thoại. Sáng ngày 21/9/1965, sau khi máy bay Mỹ oanh tạc cầu Lộc Yên, một viên phi công Mỹ tên là William Andrew Robinson đã bị quân dân ta bắt sống sau khi nhảy dù xuống rừng núi. Khi đó, cô gái trẻ Nguyễn Thị Kim Lai mới 17 tuổi, vóc người nhỏ nhắn chỉ cao 1,47m và nặng vỏn vẹn 37kg, được giao nhiệm vụ áp giải người tù binh cao lớn lênh khênh về nơi tập trung.
Khoảnh khắc ấy đã được ống kính của nhà báo Phan Thoan ghi lại một cách xuất thần: Một nữ du kích đầu đội mũ nan, vai đeo súng, bước đi tự tin và kiên định, trong khi phía trước là viên phi công Mỹ cao tới 2,2m đang lầm lũi cúi đầu. Sự tương phản gay gắt về ngoại hình giữa một bên là "người khổng lồ" đại diện cho không lực Hoa Kỳ và một bên là cô gái nhỏ bé đại diện cho ý chí Việt Nam đã tạo nên một sức lay động mạnh mẽ. Hình ảnh đó đã trở thành biểu tượng cho chân lý: Sức mạnh không nằm ở thể xác hay vũ khí hiện đại, mà nằm ở tinh thần chính nghĩa và lòng yêu nước.
Sau khoảnh khắc lịch sử ấy, bà Kim Lai không dừng lại ở hào quang của một "biểu tượng". Bà tiếp tục cống hiến tuổi thanh xuân trên những mặt trận khốc liệt như Quảng Trị với vai trò là một y tá chiến trường. Những năm tháng đạn bom qua đi, bà trở về đời thường, sống một cuộc đời giản dị tại quê nhà, mang trong mình những ký ức không bao giờ phai nhạt về một thời hoa lửa.
Điều đẹp đẽ nhất của câu chuyện này có lẽ là cái kết đầy tính nhân văn vào năm 1995. Sau 30 năm kể từ ngày bức ảnh được chụp, ông Robinson đã quay trở lại Việt Nam. Trong cuộc gặp gỡ xúc động ấy, không còn bóng dáng của kẻ thù hay súng đạn, chỉ còn lại hai con người từng ở hai đầu chiến tuyến nay đã già đi, ngồi bên nhau chia sẻ về cuộc sống và hòa bình.
Câu chuyện về "O du kích nhỏ" Nguyễn Thị Kim Lai mãi mãi là một bài ca về sự quả cảm, nhắc nhở thế hệ mai sau về một thời đại mà những con người bình thường nhất đã làm nên những điều phi thường nhất để bảo vệ độc lập dân tộc.
