O du kích nhỏ và viên phi công khổng lồ
O du kích nhỏ và viên phi công khổng lồ
1. Khoảnh khắc lịch sử: "O du kích nhỏ giương cao súng"
Sự việc diễn ra vào sáng ngày 20/9/1965 tại huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh.
• Bối cảnh: Máy bay Mỹ oanh tạc vùng đất này và bị lưới lửa phòng không của quân dân ta bắn rơi. Một phi công Mỹ đã nhảy dù xuống khu vực núi rừng. Lúc đó, Nguyễn Thị Kim Lai – một cô gái du kích địa phương mới 17 tuổi, chỉ cao 1m47 và nặng 37kg – đã cùng đội du kích đi vây bắt.
• Hình ảnh tương phản: Kim Lai là người phát hiện ra viên phi công đang ẩn nấp. Đó là William Andrew Robinson, một thiếu úy không quân cao tới 2m2, nặng hơn 100kg. Khi áp giải tù binh, nghệ sĩ nhiếp ảnh Phan Thoan đã chớp được khoảnh khắc: Cô gái nhỏ bé, vai đeo súng trường, đang hiên ngang áp giải người lính Mỹ to lớn, lừng lững đi phía trước.
Bức ảnh sau đó đã đi khắp thế giới với bài thơ nổi tiếng của nhà thơ Tố Hữu:
"O du kích nhỏ giương cao súng
Thằng Mỹ lênh khênh bước cúi đầu
Ra thế! Chẳng qua là thế ấy
Cao thấp hơn nhau một nét ngời"
2. Cuộc đời bình dị sau khói lửa
Sau khoảnh khắc lịch sử ấy, bà Kim Lai không chọn con đường binh nghiệp mà đi học ngành y, trở thành một y tá tại bệnh viện địa phương. Bà lập gia đình và sống một cuộc đời giản dị, ít khi nhắc về sự nổi tiếng của mình thông qua bức ảnh. Đối với bà, việc bắt sống phi công chỉ là nhiệm vụ của một người dân yêu nước thời bấy giờ.
Về phần Robinson, ông bị giam giữ tại "Hà Nội Hilton" (Nhà tù Hỏa Lò) trong 7 năm và được trao trả về Mỹ vào năm 1973.
3. Cuộc gặp lại sau 30 năm: Sự hóa giải của quá khứ
Năm 1995, một hãng thông tấn Nhật Bản đã tổ chức một cuộc gặp gỡ đặc biệt. Họ đưa William Robinson trở lại Việt Nam để tìm gặp "O du kích" năm xưa.
• Sự ngỡ ngàng: Khi gặp lại nhau tại Hà Tĩnh, cả hai đều đã ở tuổi xế chiều. Ông Robinson không khỏi xúc động khi gặp lại người phụ nữ đã từng bắt mình. Ông chia sẻ rằng suốt nhiều năm, ông vẫn luôn giữ bức ảnh đó và tự hỏi cô gái ấy giờ ra sao.
• Lời nói của lòng vị tha: Bà Kim Lai đã đón tiếp ông bằng một bữa cơm gia đình đầm ấm. Ông Robinson đã hỏi bà một câu: "Nếu ngày đó tôi chống cự, bà có bắn tôi không?". Bà Lai chân thành trả lời: "Lúc đó là vì độc lập của đất nước, nếu ông chống cự tôi buộc phải bắn. Nhưng lúc ông đã buông súng, người Việt Nam chúng tôi luôn khoan hồng."
4. Thông điệp hòa bình
Cái kết của câu chuyện này không phải là tiếng súng, mà là cái nắm tay thân thiện giữa hai người cựu binh. Ông Robinson sau đó đã mời bà Kim Lai sang Mỹ thăm gia đình mình. Bức ảnh "O du kích nhỏ" từ một biểu tượng chiến thắng đã trở thành một biểu tượng của sự hòa giải.
