ÔNG CHA TA ĐÁNH GIẶC: SÁNG KIẾN “ĐÈN MÕM NHÁI” CỦA LÁI XE LỘC VĂN TRỌNG

Trong những năm tháng chiến tranh, đường ra tiền tuyến không chỉ được đo bằng những cung đường dài, những con đèo hiểm trở hay những cánh rừng sâu. Đó còn là con đường của bom đạn, của những chuyến xe vận tải phải ngày đêm vượt qua trọng điểm để đưa người, lương thực, vũ khí và hàng hóa đến chiến trường. Trên những cung đường ấy, mỗi chuyến xe đều phải đối mặt với hiểm nguy. Máy bay địch thường xuyên đánh phá các tuyến giao thông, đặc biệt là vào ban ngày. Vì vậy, việc bảo đảm bí mật, hạn chế ánh sáng và giữ an toàn cho đoàn xe trở thành một yêu cầu vô cùng quan trọng. Chính trong hoàn cảnh đó, những sáng kiến của người lính lái xe đã ra đời từ thực tiễn chiến đấu. Một trong những câu chuyện đáng nhớ là sáng kiến “đèn mõm nhái” của lái xe Lộc Văn Trọng. Là người trực tiếp cầm lái trên những cung đường chiến tranh, Lộc Văn Trọng hiểu rằng ánh sáng từ đèn xe thông thường có thể khiến phương tiện dễ bị phát hiện. Nhưng nếu tắt hoàn toàn đèn thì người lái lại rất khó quan sát đường đi, nhất là trong đêm tối, khi đường rừng quanh co, nhiều đoạn chỉ là đường đất, đường đá và những cung dốc nguy hiểm. Bài toán đặt ra là phải có ánh sáng đủ để người lái nhìn thấy đường, nhưng đồng thời phải hạn chế tối đa ánh sáng lọt ra ngoài. Từ thực tế ấy, sáng kiến “đèn mõm nhái” được hình thành. Cách gọi “mõm nhái” xuất phát từ hình dáng của bộ phận che chắn ánh sáng phía trước đèn. Ánh sáng được hạn chế và hướng xuống mặt đường thay vì chiếu rộng ra xung quanh, giúp người lái có thể quan sát được một phần mặt đường phía trước mà giảm khả năng để ánh sáng bị phát hiện từ xa. Đây là một sáng kiến rất giản dị, không đòi hỏi những thiết bị hiện đại hay vật liệu phức tạp. Nhưng trong điều kiện chiến tranh, một cải tiến nhỏ đối với chiếc đèn xe lại có thể mang ý nghĩa rất lớn đối với những chuyến xe đang làm nhiệm vụ. Điều đáng quý ở sáng kiến ấy không chỉ nằm ở cách làm mà còn ở tư duy của người lính. Họ không chờ đợi những phương tiện hoàn hảo mới hoàn thành nhiệm vụ. Từ chính những khó khăn trên đường vận tải, họ quan sát, suy nghĩ, thử nghiệm rồi tìm ra cách khắc phục. Đó là tinh thần “tự lực, tự cường, sáng tạo trong chiến đấu” của những người lính năm xưa. Trên những tuyến đường chiến tranh, mỗi người đều phải trở thành một người biết xử lý tình huống. Người lái xe vừa là chiến sĩ, vừa là người thợ, người sửa chữa, người tìm đường và đôi khi là người sáng chế. Xe hỏng giữa đường phải tìm cách sửa. Đường bị bom đánh phá phải tìm đường vòng. Cầu bị đánh sập phải chờ công binh khắc phục. Khi điều kiện thay đổi, người lính lại phải tìm ra cách thích ứng. Những sáng kiến như “đèn mõm nhái” vì thế không phải là những câu chuyện tách rời khỏi cuộc chiến, mà là một phần của cuộc chiến đấu trên mặt trận giao thông vận tải. Mỗi chuyến xe vượt qua trọng điểm là một lần thử thách lòng can đảm. Có những đoạn đường ngày hôm trước còn nguyên vẹn, hôm sau đã trở thành hố bom. Có những đoàn xe vừa vượt qua một trọng điểm thì máy bay địch xuất hiện. Có những người lái xe phải đối mặt với nguy hiểm ngay cả khi không trực tiếp cầm súng chiến đấu. Họ chiến đấu bằng tay lái, bằng kinh nghiệm và bằng ý chí đưa hàng đến nơi quy định. Trong hoàn cảnh ấy, sáng kiến “đèn mõm nhái” giúp thể hiện một phẩm chất rất đặc biệt của người lính vận tải: sáng tạo ngay trong gian khổ. Một vật dụng nhỏ bé có thể bắt nguồn từ những thứ rất quen thuộc, nhưng khi được sử dụng đúng lúc lại góp phần giải quyết một vấn đề thực tế trên chiến trường. Những người lính không chỉ biết chấp hành mệnh lệnh mà còn biết suy nghĩ để hoàn thành nhiệm vụ tốt hơn, an toàn hơn. Đó cũng chính là sức mạnh được tạo nên từ trí tuệ của quần chúng trong chiến tranh. Lịch sử thường ghi nhớ những chiến dịch lớn, những trận đánh lớn và những chiến công vang dội. Nhưng phía sau mỗi chiến thắng còn có vô số sáng kiến nhỏ, những cải tiến âm thầm và những con người bình dị. Nếu không có những tuyến vận tải được giữ vững, những chuyến xe vượt qua bom đạn, những người lái xe kiên cường và những sáng kiến phục vụ nhiệm vụ, sức mạnh của tiền tuyến sẽ khó có thể được bảo đảm. Câu chuyện về lái xe Lộc Văn Trọng và sáng kiến “đèn mõm nhái” vì thế có thể được nhìn như một lát cắt nhỏ trong bức tranh lớn của cuộc kháng chiến. Nó cho thấy chiến tranh không chỉ là cuộc đối đầu bằng vũ khí mà còn là cuộc đấu trí, cuộc đấu sức và cuộc đua về khả năng thích ứng của con người. Ngày hôm nay, khi những con đường chiến tranh đã trở thành những tuyến giao thông hiện đại, khi những chuyến xe không còn phải chạy trong ánh sáng hạn chế giữa rừng sâu, câu chuyện ấy vẫn mang một giá trị đặc biệt. Nó nhắc chúng ta nhớ rằng trong bất kỳ hoàn cảnh khó khăn nào, con người vẫn có thể tìm ra cách giải quyết nếu có ý chí, trách nhiệm và tinh thần sáng tạo. “Đèn mõm nhái” có thể chỉ là một sáng kiến nhỏ trên một chiếc xe giữa chiến trường rộng lớn, nhưng phía sau sáng kiến ấy là cả một thế hệ biết biến khó khăn thành động lực, biến thiếu thốn thành sáng tạo và biến những chuyến xe đầy hiểm nguy thành những chuyến xe góp phần nối liền hậu phương với tiền tuyến. Những câu chuyện như của Lộc Văn Trọng giúp thế hệ hôm nay hiểu thêm rằng chiến thắng được làm nên không chỉ bởi những người trực tiếp cầm súng nơi trận địa, mà còn bởi những con người ở phía sau, trên những tuyến đường vận tải, bằng trí tuệ, lòng dũng cảm và tinh thần trách nhiệm của mình.