ÔNG CHỨC VÀ NHỮNG NGÀY ĐI DÂN CÔNG HỎA TUYẾN

ÔNG CHỨC VÀ NHỮNG NGÀY ĐI DÂN CÔNG HỎA TUYẾN

Bây giờ đã nhiều năm trôi qua. Nhắc đến quãng thời gian ấy, ông Chức không kể ngay. Ông thường ngồi im một lúc, như phải lần lại trong trí nhớ từng đoạn đường, từng khuôn mặt.

Ông bảo:

“Lâu quá rồi. Có những việc tôi quên mất. Nhưng có những chuyện tưởng nhỏ thôi mà lại nhớ rất lâu.”

Tôi hỏi ông nhớ nhất chuyện gì.

Ông cười:

“Chẳng biết nói chuyện gì là nhất. Hồi ấy việc gì cũng phải làm. Có lúc đi mang đồ, có lúc làm những việc phục vụ phía trước. Ngày nào cũng có việc. Cứ có lệnh là đi.”

Rồi ông bắt đầu kể.

Hồi ấy, ông Chức còn trẻ.

Ở quê, nghe gọi đi dân công hỏa tuyến, ông cũng như nhiều người khác. Chẳng có nhiều thời gian để suy nghĩ. Người ta bảo đi thì đi. Trước lúc lên đường cũng chỉ chuẩn bị vài thứ đơn giản.

Quần áo mang theo không nhiều.

Đồ dùng cá nhân càng ít.

Có cái gì dùng được thì mang cái ấy.

Ông bảo, ngày ấy người trẻ ở quê sống đơn giản lắm. Có bộ quần áo lành để dành thì mang đi. Còn lại chủ yếu là những thứ cần cho công việc.

“Lúc đi có biết Hà Giang ở đâu đâu mà nghĩ. Chỉ biết là đi làm nhiệm vụ.”

Đến nơi rồi mới thấy đường sá khó khăn.

Đường núi.

Dốc.

Nhiều đoạn quanh co.

Có hôm trời nắng thì bụi bám đầy người. Trời mưa thì đất trơn, bước chân xuống một cái là bùn dính đầy dép.

Công việc của dân công hỏa tuyến không phải ngày nào cũng giống nhau. Có hôm vận chuyển, có hôm làm đường, có hôm làm những việc phục vụ cho bộ đội và đơn vị phía trước.

Cái gì được giao thì làm.

Không làm thì không được.

Ông Chức kể:

“Ngày ấy chúng tôi có biết tính toán gì đâu. Người ta phân công việc gì thì làm việc ấy. Mệt thì mệt, nhưng mọi người đều mệt như nhau.”

Nói đến đó ông cười.

Một nụ cười rất nhẹ.

Có những buổi sáng, mọi người dậy từ khi trời còn chưa sáng hẳn.

Bếp bắt đầu đỏ lửa.

Người chuẩn bị đồ.

Người lo ăn sáng.

Có khi ăn chẳng được bao nhiêu.

Một bữa cơm ngày ấy đối với người đi làm nhiệm vụ quan trọng lắm.

Ăn để còn có sức mà đi.

Ông Chức nhớ có những hôm ăn xong, chưa kịp ngồi nghỉ đã phải chuẩn bị lên đường.

“Cứ thế mà đi thôi.”

Đi một đoạn dài thì mồ hôi ra ướt lưng.

Có hôm nắng gắt.

Áo quần dính vào người.

Có người mệt quá phải ngồi xuống bên đường.

Lúc ấy chẳng có chuyện ai bỏ mặc ai.

Người đi trước quay lại chờ.

Ai có nước thì đưa nước.

Ai mang nhẹ hơn thì san bớt cho người mang nặng.

Ông nói:

“Cái ấy ngày xưa bình thường lắm. Không ai nghĩ mình làm việc gì lớn. Thấy người ta mệt thì giúp thôi.”

Có lẽ chính vì vậy mà sau nhiều năm, ông không nhớ hết những công việc mình đã làm.

Nhưng lại nhớ những người từng đi bên cạnh.

Có một điều ông Chức nhớ khá rõ là những ngày mưa.

Mưa ở vùng núi làm đường khó đi hơn rất nhiều.

Đất vốn đã dốc, gặp nước càng trơn.

Có những đoạn phải bám vào cây hoặc vách đất mới đi được.

Người phía trước đi thế nào thì người phía sau nhìn theo mà bước.

Chỉ cần trượt một bước là có thể ngã.

Có hôm mưa kéo dài.

Quần áo ướt hết.

Đôi dép cũng ướt.

Đi một lúc lâu, chân nhăn lại vì ngâm nước.

Nhưng công việc không vì trời mưa mà dừng.

Ông kể:

“Ngày ấy mà mưa thì chỉ mong làm cho xong việc rồi về chỗ nghỉ. Về đến nơi mới lo hong quần áo.”

Chỗ nghỉ cũng chẳng phải lúc nào khô ráo.

Có khi người nọ ngồi sát người kia.

Quần áo đem hong.

Đồ đạc để bên cạnh.

Ai có cái gì che được thì che.

Những đêm như thế, nói chuyện với nhau cũng ít.

Mệt.

Nằm xuống là ngủ.

Nhưng có những hôm không ngủ được.

Không phải vì chỗ nằm khó chịu.

Mà vì nhớ nhà.

Ông Chức bảo hồi trẻ đi xa mới thấy quê nhà quý.

Ở nhà, những việc bình thường chẳng ai để ý.

Một bữa cơm.

Một tiếng người thân gọi.

Một buổi tối ngồi trước hiên.

Một con đường đi quen thuộc.

Lúc ở nhà thì thấy ngày nào cũng có.

Đi xa rồi mới nhớ.

Ông nói:

“Có hôm tôi cũng nhớ nhà lắm. Nhưng anh em với nhau cũng nói chuyện, rồi lại quên đi.”

Quên được một lúc.

Sáng hôm sau lại làm việc.

Những người dân công hỏa tuyến ngày ấy không phải ai cũng cùng quê.

Có người từ nơi khác đến.

Có người mới gặp nhau.

Nhưng đi cùng nhau một thời gian thì thành thân.

Chẳng cần phải nói nhiều.

Một người ho một tiếng, người bên cạnh biết là mệt.

Một người đi chậm, người phía trước tự động đi chậm lại.

Có khi cả nhóm đang đi, phía sau có người gọi:

“Chờ với!”

Thế là cả đoàn đứng lại.

Đợi.

Chẳng ai phàn nàn.

Bởi ai cũng có lúc mình là người được chờ.

Tôi hỏi ông Chức:

“Ngày ấy bác có sợ không?”

Ông ngồi im.

Một lúc sau mới trả lời:

“Có chứ.”

Ông nói rất tự nhiên.

Không né tránh.

“Con người mà. Có lúc cũng sợ. Nhất là những lúc ở gần mặt trận. Nhưng lúc ấy mình còn trẻ. Với lại mọi người cùng làm, người nọ nhìn người kia rồi cố.”

Ông không nói thêm.

Có lẽ cũng không cần nói thêm.

Một người từng đi qua những năm tháng ấy chắc hiểu rằng sợ hãi và can đảm có thể tồn tại cùng một lúc.

Có sợ nhưng vẫn đi.

Có mệt nhưng vẫn làm.

Có nhớ nhà nhưng vẫn ở lại.

Trong những năm tháng ấy, có lẽ điều ông Chức nhớ nhất không phải là một ngày đặc biệt.

Mà là những ngày nối tiếp nhau.

Sáng đi.

Trưa nghỉ.

Chiều làm.

Tối về.

Ngày hôm sau lại tiếp tục.

Cuộc sống cứ thế lặp lại.

Nhưng chính trong những ngày tưởng như giống nhau ấy, người ta lại có rất nhiều kỷ niệm.

Một người chia cho mình củ sắn.

Một người đưa cho mình ngụm nước.

Một người thấy mình mệt thì mang giúp một chút đồ.

Một người lúc trời mưa kéo mình vào chỗ trú.

Những chuyện ấy nhỏ thôi.

Nhưng ông Chức nhớ.

Có lần tôi hỏi:

“Bây giờ bác còn nhớ những người ngày ấy không?”

Ông nói:

“Nhớ chứ.”

Rồi ông kể tên được vài người.

Có người ông vẫn còn gặp.

Có người lâu rồi không biết tin.

Có người đã mất.

Đến đoạn này, giọng ông chậm lại.

“Ngày ấy đông người lắm. Sau này mỗi người một nơi. Có người về quê, có người lập gia đình ở nơi khác. Rồi tuổi già, bệnh tật... chẳng biết ai còn ai mất.”

Ông nhìn xuống đôi bàn tay.

Đôi bàn tay của một người đã làm việc cả đời.

“Ngày ấy chúng tôi còn trẻ.”

Ông nói.

Chỉ một câu ấy thôi.

Nhưng nghe rất lâu.

Bây giờ ông Chức đã có tuổi.

Những con đường năm xưa chắc đã khác nhiều.

Nơi ông từng đi qua, có thể đã có đường mới, nhà mới.

Những người từng cùng ông đi dân công cũng đã già.

Nếu gặp lại nhau, có lẽ phải nhìn một lúc mới nhận ra.

Nhưng có một điều kỳ lạ.

Ký ức của con người đôi khi không giữ những chuyện lớn nhất.

Nó giữ những chuyện rất nhỏ.

Ông Chức không nhớ chính xác mình đã đi bao nhiêu ngày.

Không nhớ hết đã mang bao nhiêu thứ.

Không nhớ hết những con đường.

Nhưng ông nhớ một buổi sáng thức dậy rất sớm.

Nhớ tiếng mọi người gọi nhau.

Nhớ bữa cơm ăn vội.

Nhớ đôi dép dính bùn.

Nhớ những hôm mưa.

Nhớ người đi phía trước quay lại chờ mình.

Và nhớ những người đã từng cùng ông đi qua những ngày ấy.

Tôi hỏi ông:

“Nếu được trở lại thời đó một lần, bác có đi nữa không?”

Ông Chức cười.

“Bây giờ thì chân cẳng thế này, đi sao được.”

Ông cười một lúc rồi nói tiếp:

“Nhưng nếu là lúc còn trẻ... chắc vẫn đi.”

Ngoài sân lúc ấy có tiếng người gọi nhau.

Ông ngồi im.

Một lúc sau, ông lại nói:

“Hồi ấy khổ thật. Nhưng chúng tôi còn trẻ. Có người bên cạnh. Làm xong việc thì lại động viên nhau. Thế rồi ngày này qua ngày khác.”

Ông không nói thêm.

Tôi cũng không hỏi nữa.

Bởi có những câu chuyện càng nói nhiều càng dễ mất đi cái thật của nó.

Một đời người đã đi qua.

Những năm tháng dân công hỏa tuyến chỉ là một đoạn trong cuộc đời ông Chức.

Nhưng đó là đoạn mà khi nhớ lại, ông vẫn còn nhớ được những con đường, những ngày mưa, những bữa cơm vội và những người từng đi bên cạnh mình.

Những điều ấy không lớn lao.

Nhưng có lẽ chính những điều nhỏ bé đó đã làm nên ký ức của một thời.

Một thời mà những người trẻ từ Lâm Bình rời quê đi làm nhiệm vụ ở nơi xa.

Đi rồi lại về.

Có người trở về nguyên vẹn.

Có người mang theo thương tích.

Có người ở lại với núi rừng.

Còn ông Chức, sau bao nhiêu năm, vẫn ngồi đây kể lại.

Ông không nhận mình là người anh hùng.

Ông chỉ nói:

“Ngày ấy ai cũng làm như thế.”

Rồi ông lại im.

Ngoài sân, trời bắt đầu có mưa.

Ông nhìn ra ngoài một lúc.

Có lẽ trong tiếng mưa hôm nay, ông lại thấy những con đường ngày cũ.

Và những người trẻ năm nào đang đi phía trước.

Ông cũng đang đi cùng họ.

Như chưa từng rời khỏi con đường ấy.