“Ông Đồ” của “những người muôn năm cũ”

Trong lịch sử văn học Việt Nam, có những nhà thơ chỉ cần một tác phẩm duy nhất để tạo nên dấu ấn đặc biệt. Và cũng chỉ với tác phẩm ấy, họ đã kết tinh trọn vẹn tài năng và tư tưởng của cả một đời cầm bút. Vũ Đình Liên và “Ông đồ” chính là trường hợp tiêu biểu như thế. Ra đời trong phong trào Thơ Mới, “Ông đồ” không chạy theo cảm hứng lãng mạn, mộng mơ, mà lặng lẽ quay về với những giá trị văn hóa truyền thống đang dần phai nhạt.

“Mỗi năm hoa đào nở

Lại thấy ông đồ già

Bày mực tàu giấy đỏ

Bên phố đông người qua”

Ông đồ xuất hiện như một phần tự nhiên của Tết cổ truyền, gắn với thú chơi chữ và đời sống tinh thần của người Việt. Ở thời kỳ hưng thịnh, hình ảnh ấy là trung tâm của sự ngưỡng mộ, là người gìn giữ vẻ đẹp chữ nghĩa

“Bao nhiêu người thuê viết

Tấm tắc ngợi khen tài

Hoa tay thảo những nét

Như phượng múa rồng bay”

Thế nhưng, cùng với sự đổi thay của xã hội, khi Nho học suy tàn và những giá trị cũ ngày một bị lãng quên, ông đồ cũng dần trở nên lạc lõng

“Nhưng mỗi năm mỗi vắng

Người thuê viết nay đâu

Giấy đỏ buồn không thắm

Mực đọng trong nghiên sầu”

Hình ảnh ông đồ vẫn ngồi đó nhưng “qua đường không ai hay” đã trở thành biểu tượng cho số phận của những con người và giá trị thuộc về một thời đã qua.

“Những người muôn năm cũ

Hồn ở đâu bây giờ?”

Câu hỏi không chỉ chứa đựng nỗi xót xa mà còn thể hiện sự tiếc nuối cho cả một nền văn hóa từng giữ vị trí trang trọng trong đời sống dân tộc.

Để rồi, hôm nay, tròn 30 năm ngày mất của nhà thơ Vũ Đình Liên (18/1/1996 - 18/1/2026), “những người muôn năm cũ” vẫn tìm đến ông thông qua câu chữ của “Ông đồ”.

“Năm nay hoa đào nở

Lại đọc “Ông đồ” xưa

Những người muôn năm cũ

Hồn giờ trong câu thơ”