Ông đồ già và bản hịch kêu gọi toàn dân đứng dậy

Ông đồ già và bản hịch kêu gọi toàn dân đứng dậy

Ở một làng bên sông Hoàng Long (Ninh Bình), có một ông đồ già tên Phạm Ngọc Thận – người từng nổi tiếng dạy chữ Nho cho cả vùng. Dù tuổi đã ngoài 60, mắt mờ và tay run nhẹ, ông Thận vẫn âm thầm tham gia hội cứu quốc từ năm 1943. Ông nói: “Nước mất thì chữ nghĩa cũng vô ích. Phải có tự do đã.”

Ngày 12/8/1945, Xứ ủy gửi về làng một bản nội dung kêu gọi nhân dân chuẩn bị khởi nghĩa. Nhưng để đến được tay mọi người, cần một phiên bản viết tay thật đẹp, dễ đọc, dễ hiểu, lại phù hợp phong tục làng quê. Nhiệm vụ ấy được giao cho ông Thận – người duy nhất có nét chữ khiến dân làng tin tưởng.

Ông lục tìm cây bút lông đã cũ, mực tàu để lâu gần khô, rồi thắp ngọn đèn dầu nhỏ. Suốt đêm, ông viết lại bản hịch hơn năm trang giấy, vừa giữ tinh thần của lời kêu gọi, vừa diễn đạt bằng lời lẽ gần gũi: “Hỡi toàn dân! Nếu ta không đứng lên hôm nay thì mai sau con cháu ta sẽ chỉ biết cúi đầu sống trong nô lệ. Cách mạng đang gọi tên từng người…”

Đêm đó, bọn lý dịch nghe phong thanh trong làng có người viết lời tuyên truyền chống Nhật nên kéo nhau đi lục soát. Khi chúng đến ngõ nhà ông, ông Thận vội cuộn bản hịch giấu vào ống tre đựng hương. Vợ ông bình tĩnh nói dối: “Ông nhà già rồi, chỉ viết thơ than phận người già thôi.” Lính bỏ đi.

Sáng 16/8, các đoàn thanh niên và nông dân tụ họp dưới mái đình lớn. Ông Thận chống gậy bước lên bậc sân đình, tay run nhưng giọng vang to lạ thường. Khi ông đọc bản hịch của mình, từng câu chữ như châm lửa vào lòng người nghe. Chỉ sau nửa giờ, cả làng nhất trí: ngày mai khởi nghĩa.

Ngày 17/8, cuộc nổi dậy thắng lợi nhanh chóng. Trên sân đình, người dân đưa ông Thận lên ghế danh dự, nhưng ông chỉ cười hiền: “Tôi chỉ mượn chữ nghĩa để đánh thức lòng dân. Chính các cháu mới là người giành chính quyền.”

Đến giờ, ngôi làng vẫn giữ bản hịch ông Thận viết – chứng tích của một trí thức già tận hiến cho độc lập dân tộc.