Ông đốc - tờ bình dân Phạm Ngọc Thạch

“Rắp đem bầu rượu làm vui
Nhưng còn lo liệu bệnh người sao đang...

Đạo làm thuốc là một nhân thuật có sứ mạng giữ gìn sinh mệnh của người đời, phải biết lo cái lo của người, vui cái vui của người, chỉ lấy việc giúp người làm phận sự, mà không hề cầu lợi, kể công. Than ôi, đem nhân thuật làm chước dối lừa, đem lòng nhân đổi ra lòng buôn bán, như thế người sống trách móc, người chết oán hờn, làm sao mà tha thứ được!”

Mấy trăm năm về trước, Hải Thượng Lãn Ông đã nêu lên những nguyên lý đạo đức giản dị mà trong sáng tuyệt vời cho y giới Việt Nam. Có thể nói, Anh hùng Lao động Phạm Ngọc Thạch chính là người thầy thuốc hiện đại suốt đời nêu cao y đức mang màu sắc Việt Nam cao quý do Lãn Ông đề xướng.

Ngay từ trước Cách mạng Tháng Tám, “đốc-tờ Thạch” đã nổi tiếng giữa chốn Sài Gòn hoa lệ về tính giản dị và lòng thương người.

Một đêm có bà mẹ nghèo ở hẻm nhỏ lâm bệnh bất ngờ. Bác người nhà bối rối đánh liều đến gõ cửa phòng khám của đốc-tờ Thạch. Từ trong chiếc màn con căng trên cái ghế vải đặt dưới gốc cây xoài ngoài vườn, một anh thanh niên quần cộc, mình trần chui ra.

Bác ta tưởng đâu đó là chú bồi giúp việc cho ông đốc-tờ lừng lẫy tiếng tăm. Nào ngờ, chỉ một loáng sau, chính “chú bồi” tự mình lái xe hơi vun vút lao đi thăm bệnh. Ở Sài Gòn, ngay từ dạo ấy, “anh Tư Thạch” đã nổi tiếng là “ông bác sĩ bình dân” luôn vui lòng khám, chữa bệnh không lấy tiền cho các anh, các chị thợ thuyền, phu phen, các bác kéo xe, khuân vác, các em bán báo, đánh giày...

Sau những năm học tập ở Hà Nội, rồi ở nước ngoài, ông trở thành một chuyên gia xuất sắc về ngành lao. Trong toàn cõi Đông Dương thuộc Pháp thời ấy, ông là hội viên duy nhất của Hội Nghiên cứu về lao của nước Pháp.

Trở lại Sài Gòn, mở phòng khám ở một đường phố lớn, hoàn toàn có điều kiện để tận hưởng cảnh giàu sang, nhưng ông không coi đó là cái chí của “người hành y đạo”. Phòng khám của đốc-tờ Thạch không chỉ là nơi chữa chạy các căn bệnh hiểm nghèo cho những ai lam lũ héo hon, mặc áo cộc, đi guốc mộc, mà còn là chốn lui tới của những chiến sĩ cách mạng đã từng nếm trải cảnh lao lung tù đày.

Ông là người tổ chức phong trào Thanh niên Tiền phong, tập hợp những bạn trẻ đầy nhiệt huyết sẵn sàng “cùng nhau xông pha lên đàng kiếm nguồn tươi sáng”, quyết chí “không phò nhà Nam”. Sau ngày Cách mạng Tháng Tám thành công, ông được cử vào UBND Cách mạng lâm thời thành phố Sài Gòn...