“ÔNG GIÀ BẾN NGỰ” – KHI NGƯỜI CỨU NƯỚC TRỞ THÀNH NGƯỜI VIẾT SỬ
Những năm cuối đời bị an trí tại Huế, Phan Bội Châu không còn trực tiếp tổ chức các hoạt động cứu nước như trước. Nhưng ngòi bút của ông vẫn tiếp tục hoạt động. Từ Bến Ngự, ông viết, giảng giải và để lại nhiều tác phẩm có giá trị về lịch sử và tư tưởng.
Năm 1925, Phan Bội Châu bị thực dân Pháp bắt tại Thượng Hải. Sau một thời gian bị xét xử, trước sức ép của phong trào đấu tranh trong nước, ông không bị đưa ra xử tử mà bị đưa về Huế quản thúc.
Từ đó, ông sống tại Bến Ngự và được nhân dân gọi bằng cái tên thân mật “Ông già Bến Ngự”.
Không còn những chuyến đi bí mật, không còn những cuộc vận động lực lượng như trước, nhưng Phan Bội Châu vẫn không ngừng viết. Căn nhà nhỏ ở Bến Ngự trở thành nơi ông suy ngẫm về cuộc đời, đất nước và những con đường cứu nước đã trải qua.
Ông viết hồi ký, khảo cứu lịch sử, sáng tác thơ văn và tiếp tục truyền bá tinh thần yêu nước. Những trang viết của ông vừa là sự nhìn lại một chặng đường đấu tranh, vừa thể hiện nỗi trăn trở trước vận mệnh dân tộc.
Có lẽ điều đáng nhớ nhất về “Ông già Bến Ngự” chính là hình ảnh một con người dù đã bị đặt trong hoàn cảnh gần như không còn khả năng hoạt động chính trị vẫn không chịu im lặng.
Ngòi bút trở thành phương tiện cuối cùng để ông tiếp tục đối thoại với thời đại.
Phan Bội Châu qua đời tại Huế năm 1940. Nhưng những tác phẩm ông để lại vẫn giúp các thế hệ sau hiểu hơn về một giai đoạn đầy biến động của lịch sử dân tộc và về tâm thế của một lớp người đã dành cả cuộc đời để tìm đường cứu nước.
