Ông Ích Khiêm - Một thời hoa lửa giữa trời nam Đà Nẵng
Lịch sử Đà Nẵng – mảnh đất đầu sóng ngọn gió của Tổ quốc – đã khắc ghi những năm tháng hoa lửa bi tráng khi thực dân Pháp nổ súng xâm lược nước ta vào ngày 1 tháng 9 năm 1858. Trong thời khắc hiểm nghèo ấy, giữa làn đạn bom và khói lửa chiến tranh, hình ảnh những bậc trung thần, nghĩa sĩ đứng lên bảo vệ non sông đã trở thành biểu tượng bất diệt của tinh thần yêu nước. Trong số đó, Ông Ích Khiêm hiện lên như một vị tướng khẳng khái, mưu lược, tiêu biểu cho khí phách anh hùng của đất và người Đà Nẵng.
Ông Ích Khiêm sinh năm 1828 tại thôn Phong Lệ, làng Đà Ly, huyện Diên Phước, tỉnh Quảng Nam – nay thuộc xã Hòa Châu, huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng. Sinh ra và lớn lên trên vùng đất giàu truyền thống hiếu học và yêu nước, ông sớm nổi tiếng thông minh, cương trực. Năm Thiệu Trị thứ 7 (1847), ông thi đỗ cử nhân, bước vào con đường làm quan dưới triều vua Tự Đức, mang theo chí nguyện phò vua giúp nước, giữ yên bờ cõi.
Khi thực dân Pháp đem quân đánh chiếm Đà Nẵng, mở đầu cho cuộc xâm lược Việt Nam, vận mệnh đất nước lâm vào thử thách nghiêm trọng. Đà Nẵng trở thành chiến trường ác liệt, nơi địch toan dùng sức mạnh hỏa lực hiện đại để khuất phục ý chí dân tộc. Trước tình thế ấy, Ông Ích Khiêm đã cùng các tướng lĩnh triều đình, dưới sự chỉ huy của Tổng thống quân vụ Nguyễn Tri Phương, dốc toàn tâm lực tổ chức phòng thủ, quyết không để giặc dễ dàng chiếm đất.
Với tầm nhìn chiến lược và bản lĩnh của một vị tướng thao lược, Ông Ích Khiêm trực tiếp đảm nhiệm việc củng cố và xây dựng hệ thống phòng tuyến bảo vệ Đà Nẵng. Ông lo liệu việc đắp lũy, lập đồn, bố trí quân phòng thủ tại những vị trí trọng yếu như đồn Nhất ở đèo Hải Vân, đồn Liên Trì, Phong Lệ, đồng thời cho đắp lũy kéo dài từ Hải Châu đến Phước Ninh, tạo thành vành đai phòng ngự vững chắc. Những công trình ấy không chỉ là chiến lũy bằng đất đá, mà còn là thành trì của ý chí quật cường, nơi hun đúc tinh thần quyết tử để bảo vệ quê hương.
Trong những ngày tháng khói lửa ấy, hình ảnh Ông Ích Khiêm sát cánh cùng binh lính, cùng nhân dân địa phương ngày đêm giữ đồn, chống giặc, đã trở thành nguồn cổ vũ lớn lao. Ông không chỉ là người chỉ huy trên chiến địa mà còn là chỗ dựa tinh thần, là biểu tượng của sự chính trực, kiên trung. Dưới sự chỉ dẫn của ông và các tướng lĩnh, quân dân Đà Nẵng đã kiên cường cầm cự, làm thất bại âm mưu “đánh nhanh thắng nhanh” của thực dân Pháp, buộc chúng sa lầy suốt nhiều năm tại mặt trận này.
Một thời hoa lửa đã trôi qua, nhưng khí phách ấy vẫn còn vang vọng. Cuộc kháng chiến chống Pháp tại Đà Nẵng không chỉ là cuộc đối đầu về quân sự, mà còn là cuộc thử thách ý chí dân tộc. Trong thử thách đó, Ông Ích Khiêm cùng nhân dân Đà Nẵng đã viết nên trang sử hào hùng bằng mồ hôi, máu và lòng trung nghĩa, góp phần khẳng định tinh thần bất khuất của dân tộc Việt Nam trước kẻ thù xâm lược.
Ngày nay, giữa một Đà Nẵng năng động, phát triển, tên tuổi Ông Ích Khiêm vẫn được nhắc nhớ như một anh hùng lịch sử tiêu biểu của thành phố, người đã hiến dâng trí tuệ và sinh mệnh cho non sông trong buổi đầu chống ngoại xâm. Cuộc đời và sự nghiệp của ông là minh chứng sinh động cho chân lý: khi Tổ quốc lâm nguy, từ mảnh đất này sẽ luôn xuất hiện những con người sẵn sàng đứng lên, giữ trọn khí tiết và lòng trung nghĩa.
Một thời hoa lửa đã qua, nhưng hào khí Ông Ích Khiêm và nhân dân Đà Nẵng vẫn còn đó – như ngọn lửa thiêng, soi sáng truyền thống yêu nước và tiếp thêm sức mạnh cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
