Ông Kror Ní - Bàn tay năm ngón và lời hứa với Tây Nguyên

Trong ký ức của ông KSor Ní, lần đầu được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh không phải là một cuộc gặp bình thường của một đại biểu trẻ với vị lãnh tụ đất nước. Đó là buổi gặp đã đi theo ông suốt cả cuộc đời làm cách mạng, trở thành lời dặn thiêng liêng để ông đem về nói lại với đồng bào Jơ Rai, với buôn làng Tây Nguyên đang bước vào những năm tháng kháng chiến gian khổ.

Năm 1946, đất nước vừa giành được độc lập chưa lâu. Cách mạng Tháng Tám đã mở ra một thời đại mới, nhưng nền độc lập còn rất non trẻ. Thực dân Pháp quay trở lại xâm lược. Ở Tây Nguyên, tình hình đặc biệt phức tạp. Địch tìm cách đánh chiếm, tuyên truyền, chia rẽ người Kinh với người Thượng, làm cho đồng bào hoang mang và làm suy yếu niềm tin vào chính quyền cách mạng.

Khi ấy, KSor Ní là một thanh niên Jơ Rai yêu nước, sớm giác ngộ cách mạng. Sau Cách mạng Tháng Tám, ông cùng những người thanh niên yêu nước ở Gia Lai tham gia tổ chức khởi nghĩa, góp phần buộc chính quyền tay sai thân Nhật ở Cheo Reo phải hạ vũ khí. Đến năm 1946, ông ra Hà Nội dự Đại hội Thanh niên các dân tộc Việt Nam. Với một người con Tây Nguyên, chuyến đi ấy là một hành trình rất lớn: từ đại ngàn xa xôi ra Thủ đô của nước Việt Nam mới, mang theo niềm tự hào nhưng cũng mang theo nỗi lo về quê hương đang bị thực dân đe dọa.

Một ngày ở Hà Nội, ông nghe đài phát thanh của Pháp phát đi luận điệu rằng Pháp đã chiếm được Tây Kỳ, tức Tây Nguyên, và đồng bào Tây Nguyên vui mừng đón quân Pháp trở lại. Nghe vậy, KSor Ní vô cùng tức giận. Ông biết rõ điều đó là sai. Đồng bào Tây Nguyên không hề vui mừng đón giặc. Người dân các buôn làng đã chịu bao áp bức, bóc lột, nay vừa thấy ánh sáng độc lập thì không thể nào muốn quay lại kiếp nô lệ.

Biết tiếng Pháp, ông quyết định viết một bài báo bằng tiếng Pháp để phản bác. Bài viết của ông gửi đăng trên báo “Le Peuple”, nghĩa là “Nhân Dân”. Trong bài, ông lên án luận điệu xuyên tạc của thực dân Pháp và kêu gọi đồng bào Tây Nguyên đoàn kết đánh đuổi giặc Pháp, giữ buôn làng, giữ nền độc lập vừa giành được. Với KSor Ní, đó không chỉ là một bài báo. Đó là tiếng nói của người Jơ Rai trước sự xúc phạm của kẻ xâm lược. Đó cũng là một lời khẳng định rằng Tây Nguyên không đứng ngoài cuộc đấu tranh chung của dân tộc Việt Nam.

Bài báo ấy đến được với Chủ tịch Hồ Chí Minh. Sau khi đọc, Bác cho mời KSor Ní và ông Y Ngông Niê Kđăm, người Ê Đê ở Đắk Lắk, đến Bắc Bộ Phủ gặp Bác. Khi nhận được giấy mời, hai người vừa mừng vừa lo. Mừng vì được gặp Bác Hồ, người mà đồng bào các dân tộc đều kính yêu. Lo vì không biết Bác gọi đến để hỏi chuyện gì, trong khi tình hình Tây Nguyên lúc ấy còn rất nặng nề.

Buổi gặp diễn ra trong không khí thân mật. Khi vừa thấy hai người con Tây Nguyên bước vào, Bác chào rất gần gũi, hỏi thăm sức khỏe và hỏi thăm tình hình đồng bào Tây Nguyên. Sự ân cần ấy làm KSor Ní bớt căng thẳng. Trước mặt ông không chỉ là vị Chủ tịch nước, mà là người cha già đang lắng nghe nỗi lo của những người con từ miền núi xa xôi trở về.

Ông Y Ngông Niê Kđăm thưa với Bác rằng giặc Pháp đã chiếm mất Tây Kỳ. Bác nói Bác biết rồi, nét mặt thoáng buồn. Khoảnh khắc ấy in sâu trong tâm trí KSor Ní. Nỗi đau của Tây Nguyên không phải nỗi đau riêng của một vùng đất xa xôi. Bác biết, Bác buồn, nghĩa là Tây Nguyên đang ở trong trái tim của Người, trong mối quan tâm của Trung ương và của cả nước Việt Nam mới.

Rồi KSor Ní hỏi Bác: nếu giặc Pháp đã chiếm Tây Nguyên, ta có đánh Pháp để giải phóng Tây Nguyên không. Đó là câu hỏi của một người trẻ nhưng cũng là câu hỏi của cả đồng bào Tây Nguyên lúc bấy giờ. Họ cần một lời khẳng định để đem về buôn làng, để nói với dân rằng Tây Nguyên không bị bỏ lại, rằng vùng đất đỏ bazan, núi rừng, sông suối và các dân tộc Jơ Rai, Ê Đê, Ba Na, Xơ Đăng, M’nông… vẫn là một phần máu thịt của Tổ quốc.

Bác trả lời dứt khoát rằng có. Bác căn dặn phải đoàn kết đánh Pháp mới bảo vệ được nền độc lập. Rồi Bác xòe bàn tay ra, dùng hình ảnh rất giản dị để giải thích. Một bàn tay hoàn chỉnh phải có đủ năm ngón. Thiếu một ngón thì bàn tay không còn hoàn chỉnh. Một ngón tay đau thì cả bàn tay cũng đau. Nước Việt Nam cũng vậy. Nếu cả nước độc lập thì Tây Nguyên cũng phải được độc lập, vì Tây Nguyên là một bộ phận không thể tách rời của lãnh thổ Việt Nam.

Lời Bác nói giản dị đến mức ai cũng có thể hiểu, nhưng sâu sắc đến mức đi theo KSor Ní cả đời. Với ông, hình ảnh bàn tay năm ngón không chỉ là một cách ví von. Đó là lời khẳng định về khối đại đoàn kết dân tộc. Tây Nguyên không phải vùng xa lạ. Người Jơ Rai, Ê Đê, Ba Na, Xơ Đăng, M’nông không đứng ngoài đất nước. Nếu Tây Nguyên bị đau, cả nước đau. Nếu Tây Nguyên chưa được giải phóng, độc lập của Việt Nam chưa thể trọn vẹn.

Cuối buổi gặp, Bác căn dặn hai người phải cố gắng học tập, công tác tốt, góp phần đánh thắng giặc Pháp để Việt Nam mau được giải phóng hoàn toàn. Với KSor Ní, lời dặn ấy như một mệnh lệnh từ trái tim. Ông hiểu rằng khi trở về Tây Nguyên, việc đầu tiên phải làm là nói cho đồng bào biết về Bác Hồ, về Đảng, về niềm tin rằng cách mạng không quên Tây Nguyên.

Sau lần gặp ấy, KSor Ní trở về quê hương Gia Lai. Ông kể lại với đồng đội và đồng bào những điều Bác đã nói. Ông nói về bàn tay năm ngón, về nỗi đau chung của đất nước, về việc Tây Nguyên là một phần không thể tách rời của nước Việt Nam thống nhất. Để tuyên truyền cho đồng bào, ông còn viết thơ bằng tiếng Jơ Rai, ca ngợi Bác Hồ, ca ngợi con đường cách mạng, kêu gọi người Jơ Rai, người Tây Nguyên một lòng đánh Pháp.

Những năm sau đó, KSor Ní tiếp tục đi theo cách mạng, kinh qua nhiều trọng trách ở Gia Lai. Ông được nhắc đến như một trong những trí thức Jơ Rai đầu tiên tham gia cách mạng, người Bí thư Tỉnh ủy đầu tiên của Gia Lai sau ngày đất nước thống nhất, đồng thời là người Tây Nguyên đầu tiên viết báo cách mạng. Nhưng khi kể lại cuộc đời mình, điều ông nhớ sâu nhất vẫn là buổi gặp Bác ở Bắc Bộ Phủ năm 1946.

Nhiều năm sau, khi đã ở tuổi ngoài chín mươi, ông vẫn giữ dáng vẻ chắc khỏe của người Tây Nguyên và vẫn xúc động mỗi khi nhắc đến Bác Hồ. Trong căn nhà ở Pleiku, nhìn tấm ảnh Bác Hồ treo trang trọng, ông từng nói rằng Đảng và Bác luôn ở trong trái tim mình. Câu nói ấy không phải lời trang trí. Nó là kết tinh của một đời người đi theo cách mạng, bắt đầu từ một bài báo phản bác luận điệu của thực dân Pháp và một cuộc gặp đã làm sáng rõ con đường phía trước.

Câu chuyện của ông KSor Ní vì vậy không chỉ là chuyện một người Jơ Rai được gặp Bác Hồ. Đó là câu chuyện về tiếng nói của Tây Nguyên trong những ngày đầu độc lập; câu chuyện về một thanh niên dám viết báo bằng tiếng Pháp để bảo vệ sự thật; câu chuyện về lời căn dặn của Bác đã trở thành sức mạnh tinh thần cho đồng bào các dân tộc Tây Nguyên trong kháng chiến.

Từ hình ảnh bàn tay năm ngón, người đọc hôm nay hiểu thêm rằng độc lập, thống nhất không phải khái niệm xa vời. Đó là sự gắn bó máu thịt giữa từng vùng đất, từng dân tộc, từng con người. Tây Nguyên là một ngón tay của bàn tay Việt Nam. Và trong ký ức của KSor Ní, lời Bác năm xưa vẫn vang lên như lời hứa, lời nhắc nhở và lời thề: Tây Nguyên không thể tách rời Tổ quốc; đồng bào Tây Nguyên mãi mãi là một phần của nước Việt Nam độc lập, thống nhất.

Các chi tiết chính được đối chiếu từ Báo Gia Lai và Công an Nhân dân: nguồn phổ biến ghi tên là KSor Ní/Kso Ní, không phải “Kror Ní”; ông là trí thức Jơ Rai sớm đi theo cách mạng, từng viết bài báo bằng tiếng Pháp đăng trên Le Peuple để phản bác luận điệu xuyên tạc của Pháp về Tây Nguyên, sau đó được Bác Hồ mời gặp cùng ông Y Ngông Niê Kđăm. Báo Đắk Lắk và Công an Nhân dân đều ghi tháng 5/1946 ông ra Hà Nội dự Đại hội Thanh niên các dân tộc Việt Nam, đầu tháng 6/1946 được Bác Hồ cho gặp; trong cuộc gặp, Bác dùng hình ảnh bàn tay năm ngón để khẳng định Tây Nguyên là bộ phận không thể tách rời của nước Việt Nam thống nhất.