ÔNG NAM – NHỮNG KỶ NIỆM THỜI KHÁNG CHIẾN

Chiều muộn, nắng đã dịu xuống sau lũy tre làng. Trên chiếc chõng tre cũ trước hiên nhà, ông Nam ngồi lặng, tay vuốt nhẹ chiếc huy hiệu đã bạc màu theo năm tháng. Lũ trẻ trong xóm, đứa nào cũng quen với hình ảnh ấy. Nhưng hôm nay, thằng Tí – cháu nội ông – lại mon men ngồi xuống bên cạnh, đôi mắt tò mò: “Ông ơi, hồi chiến tranh ông làm gì?” Ông Nam khẽ mỉm cười, ánh mắt xa xăm như trôi ngược về những năm tháng khói lửa… “Ngày ấy, ông cũng chỉ trạc tuổi bố cháu bây giờ thôi…”, ông bắt đầu. Đó là những năm tháng gian khổ nhất của cuộc kháng chiến. Làng ông nằm ven một cánh rừng rậm, nơi quân ta thường chọn làm căn cứ. Ban ngày, mọi thứ có vẻ yên bình, nhưng đêm xuống, cả vùng lại chìm trong những âm thanh của chiến tranh: tiếng máy bay gầm rú, tiếng súng nổ vọng từ xa, và cả những bước chân hành quân vội vã. Ông Nam khi ấy là một du kích trẻ. Công việc của ông không phải lúc nào cũng cầm súng ra trận. Có khi chỉ là dẫn đường cho bộ đội, có khi là canh gác, có khi lại gùi gạo, tải đạn xuyên rừng. Nhưng mỗi nhiệm vụ, dù nhỏ nhất, đều có thể phải đánh đổi bằng mạng sống. Ông nhớ như in một đêm mưa tầm tã. Đơn vị nhận lệnh chuyển gấp một lô đạn vào căn cứ phía trong rừng sâu. Đường trơn, tối đen như mực, lại phải tránh sự lùng sục của địch. Ông và ba người nữa lặng lẽ đi trong mưa, mỗi người cõng trên lưng một bao đạn nặng trĩu. Đi được nửa đường, bỗng ánh đèn pin của địch quét qua. Tiếng chó sủa vang lên. Tất cả nín thở. “Không được để lộ!”, người chỉ huy thì thầm. Họ nhanh chóng tản ra, mỗi người một hướng, lợi dụng bóng tối và bụi rậm để ẩn nấp. Ông Nam lúc đó tim đập thình thịch, từng giọt mưa lạnh buốt chảy dọc sống lưng. Chỉ cần sơ suất một chút thôi, cả nhóm có thể bị phát hiện. Có tiếng chân lính tiến lại gần. Ông siết chặt con dao găm bên hông. Nhưng may mắn, sau một hồi lùng sục, chúng bỏ đi. Đợi đến khi mọi thứ thật sự yên tĩnh, cả nhóm mới tập hợp lại, tiếp tục hành trình. Đêm đó, họ đã hoàn thành nhiệm vụ. Nhưng một người trong nhóm – anh Lợi – bị sốt rét rừng nặng. Dù cố gắng cõng anh ra khỏi rừng, cuối cùng anh vẫn không qua khỏi. Ông Nam ngừng lại, giọng trầm xuống. “Chiến tranh là vậy đó cháu… không phải ai cũng trở về.” Có lần khác, ông cùng đơn vị tham gia một trận phục kích. Địch thường xuyên càn quét vào làng, đốt nhà, bắt dân. Lần ấy, quân ta quyết định chặn đánh để bảo vệ dân. Họ mai phục từ sáng sớm. Nắng gắt, muỗi rừng vo ve, nhưng không ai dám cử động mạnh. Đến chiều, đoàn xe địch tiến vào. Khi chiếc xe đầu tiên lọt vào trận địa, lệnh nổ súng vang lên. Tiếng súng, tiếng lựu đạn dội lên giữa rừng. Khói bụi mù mịt. Ông Nam, lần đầu trực tiếp tham gia trận đánh lớn, vừa run vừa quyết tâm. Ông bắn từng phát, nhớ lời dặn của chỉ huy: “Bình tĩnh, ngắm chắc, bắn trúng!” Trận đó, ta thắng. Địch bị đẩy lùi, làng được bảo vệ. Nhưng đổi lại, nhiều đồng đội của ông đã ngã xuống. Ông nhớ mãi hình ảnh người bạn thân – anh Hòa – trước lúc hy sinh vẫn nắm tay ông, cười: “Nếu tao không về… mày nhớ sống cho tốt… cho cả phần của tao nữa…” Ông Nam thở dài, nhìn ra cánh đồng trước mặt – nơi giờ đây lúa xanh mướt, yên bình đến lạ. “Sau này hòa bình, ông trở về… làng xóm nhiều thứ đã khác. Nhưng những ký ức thì không bao giờ mất.” Ông kể, những ngày đầu sau chiến tranh, cuộc sống vẫn vô cùng khó khăn. Nhà cửa đổ nát, ruộng đồng hoang hóa. Nhưng mọi người cùng nhau dựng lại từng mái nhà, khai hoang từng thửa ruộng. “Cái quý nhất lúc đó là hòa bình, cháu ạ. Có đói một chút, khổ một chút, nhưng không còn bom đạn, không còn chia ly.” Thằng Tí im lặng hồi lâu, rồi hỏi nhỏ: “Ông có sợ không?” Ông Nam cười hiền: “Có chứ. Ai mà không sợ. Nhưng khi nghĩ đến quê hương, đến gia đình… thì sợ cũng phải vượt qua.” Ông xoa đầu cháu: “Bây giờ các cháu được sống trong hòa bình, phải biết trân trọng. Những gì ông kể không phải để khoe, mà để các cháu hiểu rằng… độc lập, tự do không tự nhiên mà có.” Mặt trời đã khuất hẳn sau rặng tre. Gió chiều thổi nhẹ, mang theo mùi rơm rạ quen thuộc. Ông Nam vẫn ngồi đó, lặng lẽ. Trong ánh hoàng hôn, bóng ông như hòa vào quá khứ – nơi có những tháng ngày gian khổ, những người đồng đội đã nằm lại, và một thời tuổi trẻ cháy hết mình vì Tổ quốc. Những ký ức ấy, dù đau thương, nhưng cũng là niềm tự hào sâu sắc nhất trong cuộc đời ông.