ÔNG NGÔ TỬ HẠ - VỊ NHO SĨ TIẾN BỘ VÀ NHÀ TƯ SẢN "DÁM ĐỐI ĐẦU VỚI PHÁP" (KỲ 1)
Giới thiệu về thân thế của Ngô Tử Hạ (1882-1973), một nhà Nho xuất thân từ Hà Nội. Ông không đi theo con đường làm quan cũ kỹ mà trở thành một nhà tư sản, một nhà báo cấp tiến. Ông nổi tiếng với việc sáng lập Nhà in Ngô Tử Hạ, cạnh tranh sòng phẳng với các nhà in của Pháp và dùng vị thế của mình để đấu tranh cho quyền lợi của người dân.
Năm 1882, tại làng Tảo Khê, Thường Tín (Hà Nội), Ngô Tử Hạ ra đời. Ông là thế hệ cuối cùng của các nhà Nho được đào tạo bài bản, nhưng lại sống trong "cơn bão táp" của thời đại khi đất nước đã nằm trọn dưới ách đô hộ của thực dân Pháp.
Không giống như nhiều nhà Nho khác chọn con đường ẩn dật hoặc làm tay sai, Ngô Tử Hạ chọn một con đường thứ ba: con đường của một nhà tư sản dân tộc, một trí thức cấp tiến.
Sau khi đỗ Cử nhân, ông không ra làm quan mà dấn thân vào lĩnh vực kinh doanh – một lĩnh vực bị coi là "ngoại đạo" với sĩ phu thời đó. Ông mở một trong những nhà in tư nhân lớn và hiện đại nhất Hà Nội: Nhà in Ngô Tử Hạ. Đây không chỉ là một cơ sở kinh doanh. Đó là một "pháo đài" văn hóa. Ông chủ động in sách giáo khoa, sách tri thức bằng chữ Quốc ngữ, góp phần phổ biến nền học vấn mới.
Quan trọng hơn, nhà in của ông dám cạnh tranh sòng phẳng, "tay đôi" với các nhà in của thực dân Pháp, giành giật thị phần và phá vỡ thế độc quyền của chúng.
Với uy tín của mình, ông được bầu vào Viện Dân biểu Bắc Kỳ. Nhưng một lần nữa, ông không dùng nó làm "bàn đạp" vinh thân phì gia. Ông biến diễn đàn này thành nơi công khai đấu tranh, chất vấn chính quyền thuộc địa, đòi quyền lợi về giáo dục, y tế và dân sinh cho người Việt. Ông trở thành một "thân sĩ" được dân chúng nể trọng – một nhà Nho có tư tưởng hiện đại, một doanh nhân có tấm lòng yêu nước.
(Còn tiếp...)
