Ông Nguyễn Tổng – Nguyên cựu chiến binh, Trung đội trưởng lái xe thuộc Tiểu đoàn 101, Binh trạm 14, Đoàn 559

Cuộc chiến đấu 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị năm 1972 không chỉ là sàn diễn của pháo binh hay bộ binh, mà còn là cuộc đọ sức cân não của những người lính lái xe vận tải thuộc Đoàn 559. Khi mọi ngả đường dẫn vào thị xã Quảng Trị đều bị phong tỏa, ngã ba Thạch Hãn trở thành một "túi bom" ngột ngạt. Câu chuyện của ông Nguyễn Tổng – nguyên cựu chiến binh, Trung đội trưởng lái xe thuộc Tiểu đoàn 101, Binh trạm 14, Đoàn 559 – là một thiên truyện đầy khí phách về những con người "gan vàng dạ ngọc" lái xe đêm.

Mùa hè năm 1972, để ngăn chặn nguồn tiếp tế vũ khí vào nội đô Thành cổ, máy bay B-52 và pháo hạm Mỹ trút bom đạn xuống ngã ba Thạch Hãn không kể xiết. Hoàn cảnh lúc bấy giờ vô cùng ngặt nghèo: Mặt đường đầy rẫy hố bom sâu hoắm, đất đá bị xới tơi xốp, xe rất dễ bị sa lầy. Các tài xế phải thực hiện kỹ thuật "lái mò" – tắt hoàn toàn đèn pha, chỉ dùng một chiếc đèn rùa nhỏ xíu gắn dưới gầm xe để soi vệt bánh, bò trườn trong bóng tối mịt mù nồng nặc mùi khói súng.

Nhiệm vụ của ông Tổng và trung đội lái xe là: Đêm xuống, điều khiển những chiếc xe tải Zil-130 chở đầy đạn cao xạ và thuốc men vượt qua ngã ba Thạch Hãn, tiếp cận bến sông để kịp bốc dỡ hàng trước khi trời sáng.

Đêm ngày 22 tháng 8 năm 1972, ông Tổng trực tiếp cầm lái chiếc xe đi đầu convoy gồm 5 chiếc. Thùng xe chất cao các thùng hòm đạn pháo và biệt số thuốc nổ dẻo tối mật. Khi chiếc Zil-130 vừa tiến vào trung tâm ngã ba Thạch Hãn thì một loạt pháo tọa độ từ căn cứ dốc Miếu dội xuống. Sức nổ gạt tung một mảng đồi, đất đá đổ ập xuống làm kính chắn gió phía trước vỡ tan tành, một mảnh pháo găm thẳng vào bắp tay phải của ông.

Chưa kịp băng bó, một quả pháo sáng hất xuống khiến toàn bộ trận địa sáng rực như ban ngày. Chiếc xe của ông lọt vào tầm ngắm của máy bay săn đêm AC-130. Đạn đại liên 20mm từ trên trời quét xuống xối xả, cày nát mạn sườn xe, làm cháy xém một góc bạt che thùng hàng phía sau. Khói đen bắt đầu bốc lên từ phía đuôi xe.

Trong lằn ranh sinh tử, nếu dừng lại dập lửa hoặc nhảy xuống hầm trú ẩn, chiếc xe chở đạn sẽ nổ tung, kéo theo cả đội hình phía sau và làm nghẽn lối vào bờ sông.

"Lúc đó tay phải tôi đã tê dại, máu tuôn ra ướt cả vô lăng. Nhìn kính chiếu hậu thấy lửa bắt đầu bén vào thùng xe, tôi biết mình chỉ có vài phút. Tôi hét lên bảo đồng chí phụ xe: 'Ghì chặt vô lăng cùng tôi, lao thẳng thôi!'. Tôi dùng chân trái đạp lút ga, sang số tối đa, con chiến mã Zil-130 gầm lên, xé toạc màn khói lửa lao đi", ông Tổng bồi hồi nhớ lại.

Chiếc xe tải chở đầy thuốc súng như một mũi tên lửa, dũng mãnh lướt qua các hố bom còn bốc khói, lao thẳng về phía bến sông Thạch Hãn. Vừa cập bến, ông Tổng và các chiến sĩ bờ sông lập tức lao vào dỡ hàng, đẩy chiếc xe đang cháy xuống rạch nước sâu để dập lửa an toàn. Toàn bộ số đạn dược được bảo toàn nguyên vẹn, kịp thời chuyển sang bờ Nam cho bộ đội Thành cổ chiến đấu ngay trong đêm đó.

Chiến tranh lùi xa, những cung đường máu lửa năm xưa nay đã nhường chỗ cho những đại lộ bằng phẳng. Trải qua các giai đoạn sáp nhập và phân tách địa giới hành chính từ tỉnh Bình Trị Thiên cũ, người cựu chiến binh lái xe Trường Sơn Nguyễn Tổng vẫn chọn gắn bó với đất lửa miền Trung.

Hiện nay, ông đang sống những năm tháng tuổi già bình dị, an yên tại thị xã Quảng Trị, tỉnh Quảng Trị – nơi nằm ngay cận kề ngã ba khói lửa năm xưa mà ông và những cung đường chở đạn đã đi qua.

Đối với các nhà chép sử quân sự, câu chuyện của ông Tổng là minh chứng sống động cho tinh thần "Yêu xe như con, quý xăng như máu", sẵn sàng lấy gan tấc đối đầu với sắt thép quân thù. Chiến công thầm lặng của những người lính lái xe dã chiến chính là mạch máu nối liền hậu phương với tiền tuyến, biến những chiếc vô lăng mộc mạc thành thứ vũ khí kiên cường, đưa con thuyền cách mạng đến ngày toàn thắng hoàn toàn.