Ông Nguyễn Văn Chót

Những năm đầu thập niên 1970, vùng biển Trà Vinh quanh năm sóng gió. Dân chài sống nhờ ghe lưới, ngày ra khơi, đêm vá lưới dưới ánh đèn dầu. Nhưng trong chiến tranh, những bến cá bình yên ấy cũng chất chứa nhiều hiểm nguy.

Ông Nguyễn Văn Chót là người đánh cá lâu năm. Da sạm nắng, bàn tay chai sần vì dây thừng và muối biển. Vật bất ly thân của ông là cây kim vá lưới bằng tre già, rỗng ruột, dài bằng gang tay.

Với người ngoài, đó chỉ là dụng cụ sửa lưới bình thường. Nhưng ít ai biết, bên trong thân kim rỗng là nơi ông cất những mảnh giấy nhỏ ghi tin tức cần chuyển đi.

Khi có thư cần gửi, ông cuộn giấy thật nhỏ, cho vào thân kim rồi nút lại bằng sáp ong. Sau đó ung dung ngồi trước mũi ghe vá lưới như bao ngày.

Một buổi sáng, trên đường mang cá ra bến, ông bị chặn hỏi xét đồ đạc. Người ta lục giỏ cá, sờ túi áo, kiểm tra cả mái chèo.

Thấy ông vẫn ngồi cặm cụi vá lưới, một người quát:

“Lão làm gì đó?”

Ông ngẩng lên chậm rãi:

“Lưới rách thì vá, mai lấy gì mà ăn?”

Họ nhìn cây kim tre cũ kỹ rồi bỏ qua.

Đến xóm chài kế bên, ông trao cây kim cho người quen và nói:

“Kim cũ rồi, đổi cây khác xài.”

Người kia hiểu ý, nhận lấy như chuyện thường tình.

Có lần biển động lớn, ghe nhỏ suýt lật. Mọi người bảo thôi đừng đi nữa. Ông lắc đầu:

“Tin cần tới nơi cũng như cá cần ra chợ, chậm là hỏng.”

Nhiều năm liền, cây kim vá lưới âm thầm đi qua bao bến nước, chở những mẩu tin nhỏ nhưng mang ý nghĩa lớn lao.

Ngày đất nước hòa bình, ông treo cây kim cũ trên vách nhà, cạnh tấm lưới đã sờn. Con cháu hỏi vì sao giữ món đồ cũ kỹ ấy, ông cười:

“Nó từng vá lưới... và vá cả những đoạn đường xa cách.”

Cây kim vá lưới năm ấy là biểu tượng bình dị của trí khôn, lòng gan dạ và sự thủy chung của người dân miền Nam trong những năm tháng thời hoa lửa.