Ông Nguyễn Văn Đức – nguyên cựu Thanh niên xung phong thuộc Đại đội 751 (C751), Tổng đội 75 TNXP Quảng Bình

Nếu hệ thống đường bộ miền Tây là những mạch máu ẩn mình dưới tán rừng, thì các bến phà ở vùng hạ lưu ven biển như bến phà Quảng Khê (huyện Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình) bắc qua sông Gianh lại là những cửa ngõ giao thông lộ thiên vô cùng ngặt nghèo. Địch xác định đây là "nút thắt lý tưởng" để cắt đứt dòng chi viện từ hậu phương miền Bắc vào vĩ tuyến. Trận địa pháo hạm từ biển ngoài khơi kết hợp với máy bay săn đêm tọa độ đã biến mặt sông Gianh thành một lòng chảo lửa. Câu chuyện của ông Nguyễn Văn Đức – nguyên cựu Thanh niên xung phong thuộc Đại đội 751 (C751), Tổng đội 75 TNXP Quảng Bình – là một ký ức kiên trung như thế.

Mùa hè năm 1968, bến phà Quảng Khê bước vào giai đoạn khốc liệt nhất của chiến tranh phá hoại. Hoàn cảnh chiến đấu vô cùng ngặt nghèo: Mặt sông Gianh rộng, nước sâu và chịu ảnh hưởng mạnh của thủy triều lên xuống khiến việc điều khiển phà chở xe tải nặng cực kỳ khó khăn. Địch liên tục thả bom từ trường ngầm và bắn pháo từ ngoài khơi vào phong tỏa bến phà, mục tiêu là đánh chìm các chiếc phà dã chiến đang neo đậu hoặc đang vượt sông.

Nhiệm vụ của ông Đức và tổ TNXP cảm tử điều phà lúc đó là: Đêm xuống, dùng xẻng gạt đất sửa bến, đồng thời trực tiếp đứng ở đầu mố phà lặn dò luồng lạch, ra hiệu dẫn đường cho các đoàn xe tải vượt sông Gianh an toàn.

Đêm ngày 19 tháng 8 năm 1968, trời giông bão, mưa tầm tã làm mặt sông Gianh nổi sóng lớn, nước cuộn đỏ ngầu. Một đoàn xe tải Zil-130 gồm 10 chiếc chở đầy đạn pháo và xích xe tăng đang nằm chờ ở bờ Bắc để qua sông. Khi chiếc phà dã chiến vừa chở được hai chiếc xe đầu tiên ra đến giữa lòng sông thì một loạt pháo hạm từ biển dội vào, nổ tung ngay sát mạn thuyền. Sức nổ kinh hoàng hất nước tràn qua mạn phà, hệ thống dây cáp định vị bị đứt phăng, chiếc phà mất lái bắt đầu quay vòng, trôi tự do ra hướng cửa biển — nơi máy bay địch đang liên tục xả đạn vạch đường.

Trong khoảnh khắc ngàn cân treo sợi tóc, nếu buông xuôi, chiếc phà sẽ bị sóng đánh lật hoặc làm mục tiêu cho loạt bom tiếp theo, kéo theo hai chiếc xe chở đạn quý giá xuống đáy sông sâu.

"Lúc đó sóng đánh dữ dội, nước sông lạnh ngắt tràn vào mặt mũi. Thấy chiếc phà chở xe chở pháo đang trôi dạt ra xa luồng an toàn, lòng tôi như lửa đốt. Tôi không kịp suy nghĩ nhiều, liền rút chiếc còi đồng bảo hộ ngậm chặt vào miệng, một tay bám chắc vào mố phà dã chiến, tay kia dùng đèn pin bọc vải đỏ quẫy mạnh liên tục để ra hiệu hướng lái cho anh em thợ máy", ông Đức bồi hồi nhớ lại.

Mỗi lần pháo sáng bùng lên, ông Đức lại dồn hết sức bình sinh thổi những hồi còi dài, dứt khoát: Toét... Toét... để hướng dẫn người thợ máy dưới hầm phà giữ vững chân ga, ép sát mũi phà lội ngược dòng nước xiết, tránh xa vùng xoáy và các bãi bom ngầm vừa thả.

Bất chấp đạn pháo từ biển vẫn bắn dội vào mạn bờ đá xung quanh, tiếng còi đồng của người chiến sĩ TNXP vẫn vang lên đều đặn, kiên cường đè bẹp cả tiếng sóng gầm và tiếng động cơ phản lực gầm rú trên đầu.

Ròng rã suốt hơn 40 phút vật lộn nghẹt thở với sóng dữ và tử thần, chiếc phà cuối cùng cũng ghìm được lái, dũng mãnh rướn người lách qua khe hẹp của các cột nước đang bùng nổ, cập vào mố bến bờ Nam an toàn. Đoàn xe chở đạn lập tức lao lên bờ, kịp thời tăng cường cho mặt trận vĩ tuyến ngay trong đêm đó.

Chiến tranh khép lại, những âm thanh chát chúa của pháo hạm và tiếng còi đồng dầm mưa năm xưa nay đã nhường chỗ cho những nhịp cầu bê tông bằng phẳng, uốn lượn thanh bình bắc qua dòng sông Gianh rộng lớn. Trải qua bao thăng trầm và các đợt sáp nhập, điều chỉnh địa giới hành chính của địa phương, bến phà Quảng Khê năm xưa nay đã trở thành một di tích lịch sử sống động bên dòng sông quê hương.

Người cựu TNXP quả cảm Nguyễn Văn Đức năm ấy nay đã thành một ông lão tóc bạc, đang sống những năm tháng tuổi già an yên, giản dị tại thị xã Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình — ngay gần bến phà khói lửa năm xưa nơi ông đã dành trọn tuổi thanh xuân cho mạch máu giao thông của Tổ quốc.

Đối với các nhà chép sử địa phương, câu chuyện của ông Đức là biểu tượng rực rỡ của tinh thần "Bám bến, bám sông" của lực lượng Thanh niên xung phong Việt Nam. Sự kiên định, mưu trí của những con người mộc mạc ấy đã biến những chiếc còi đồng, những ngọn đèn pin dã chiến thành những ngọn hải đăng sống, dẫn đưa hàng vạn chuyến xe qua sông, viết nên huyền thoại bất tử bên dòng sông Gianh anh hùng.