Ông Nguyễn Văn Sành và câu chuyện Thời kỳ kháng chiến chống Pháp (1945 – 1954) tại Tân Mỹ

Sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, chính quyền cách mạng tập trung vào việc xây dựng, củng cố và bảo vệ thành quả cách mạng. Thực hiện các quyền tự do dân chủ, tuyên truyền, giáo dục lòng yêu nước, động viên mọi người ra sức xây dựng lại quê hương, thực hiện nếp sống mới, văn minh, bài trừ các hủ tục lạc hậu, mê tín dị đoan. Trước hết, tuân theo lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhân vùng cù lao Lá, ấp Tân Điểm cùng cả nước tiến công trên 3 mặt trận diệt giặc đói, diệt giặc dốt và diệt giặc ngoại xâm.

Để chống giặc đói, chính quyền cách mạng tuyên bố hủy bỏ thuế thân, thực hiện giảm tô cho nông dân, xóa bỏ các hình thức tô phụ, kêu gọi nhân dân nhường cơm sẻ áo, tăng gia sản xuất, ổn định cuộc sống. Cùng với việc tăng gia sản xuất, nhân dân tích cực tham gia vận động xây dựng đời sống mới nhằm giáo dục tinh thần yêu nước, yêu lao động, căm ghét bóc lột; đấu tranh bài trừ các hủ tục, chống các tệ nạn trộm cắp, cờ bạc, thực hiện phong trào vệ sinh phòng bệnh. Các hoạt động văn hóa, giáo dục được chú trọng nhất là việc xóa nạn mù chữ, vận động người biết chữ đứng ra dạy người chưa biết chữ, người biết nhiều dạy cho người biết ít. Chồng dạy vợ, con dạy mẹ, cháu dạy bà…, trẻ già cùng nhau tập viết, đọc, làm toán, miễn sao đọc được chữ, thư từ, sách báo, các phép tính cộng trừ đơn giản. Trong kho tàng ca dao kháng chiến đã có không ít câu động viên cổ vũ cho phong trào học văn hóa, xóa mù chữ ở nông thôn ngày ấy:

“Chiều chiều cơm nước vừa xong,

Gởi con cho chồng đi học bình dân”.

“Chàng ơi đi học i tờ.

Dầu hao em rót, đèn mờ em khêu”.

Việc thanh toán nạn mù chữ cho nhiều người sau Cách mạng Tháng Tám, nhất là số ở nông thôn, do điều kiện đời sống nghèo khổ mà phải chịu dốt nát, không chỉ là thành tích trên mặt trận văn hóa mà còn mang một ý nghĩa chính trị đặc biệt.

Sau khi tái chiếm quận An Hóa và tỉnh lỵ Bến Tre vào ngày 08/02/1946, thực dân Pháp bắt đầu thực hiện kế hoạch lấn chiếm toàn tỉnh Bến Tre. Thực dân Pháp chiếm đóng Tân Phú Trung, Tân Xuân, xây dựng đồn bót, lập lại bộ máy tề. Chúng bắn giết người dân, hãm hiếp phụ nữ, cướp bóc tài sản, đốt phá nhà cửa của nhân dân.

Lực lượng cách mạng huyện Ba Tri và các xã lân cận (khu 2 là ở các xã ven biển) lấy vùng cù lao Lá - rạch Vọp làm khu căn cứ 1.

Cuối năm 1946, trước sức tấn công chung của quân và dân ta trong toàn tỉnh và cả Nam bộ, đồng thời để tập trung lực lượng đánh ra miền Bắc, thực dân Pháp phải rút bớt lực lượng ở chiến trường Nam bộ để đưa ra chiến trường miền Bắc. Một số đồn bót phải rút bỏ, gom quân lại nhằm tránh bị tiêu diệt trước phong trào cách mạng của nhân dân tại chỗ. Phần lớn quận Ba Tri được giải phóng. Làng Tân Xuân, Mỹ Chánh Hòa trở thành vùng tự do.

Cuối tháng 4/1947, thực dân Pháp huy động bọn lính Pháp, lính Âu Phi và lính người Việt lấn chiếm vùng bắc lộ 26 – nam sông Ba Lai, đánh chiếm xã Tân Xuân, lấy nhà ông Sáu Thôn ở ấp Tân Thị làm nơi đóng quân, liên tiếp mở nhiều cuộc càn vào các ấp trong làng. Được sự lãnh đạo và phát động của chi bộ nhân dân tích cực hưởng ứng cuộc kháng chiến toàn diện, thực hiện vườn không nhà trống, bất hợp tác với giặc, cất giấu của cải, lương thực, gây cho cho chúng tình cảnh thiếu thốn thực phẩm, gạo muối, buộc bọn trên phải chi viện. Biết được kế hoạch chi viện, sáng ngày 19/5/1947, một bộ phận của Chi đội 19 cùng du kích Tân Xuân, Phú Lễ bố trí trận địa tiêu diện bọn tiếp tế, thu chiến lợi phẩm. Khi hay tin lực lượng tiếp tế bị tiêu diệt, bọn địch vội vàng tìm đường chạy về Ba Tri.

Thắng lợi trên đã làm cho quân địch khiếp sợ, lính các đồn trên hương lộ Phú Lễ - Tân Xuân và Bảo Thạnh đều bỏ chạy về thị trấn. Nhân dân các xã họp mít tinh mừng chiến thắng, đặt rất nhiều bài hò, vè, hát sắc bùa ca ngợi chiến công.

Năm 1947, Ủy ban kháng chiến hành chánh của xã Tân Phú Trung (huyện Bình Đại) đóng căn cứ tại vùng cù lao Lá. Cùng với các cơ quan quân sự của 3 huyện Ba Tri, Bình Đại, Giồng Trôm cũng đóng tại đây. Những cơ quan, đơn vị chọn nơi đây làm căn cứ được nhân dân đùm bọc che chở và bảo vệ chu đáo, an toàn. Nơi đây, thường xuyên có khoảng 20 gia đình quần chúng[1] chung sống trong căn cứ cùng với lực lượng cách mạng, tích cực tăng gia sản xuất, đi dân công tải thương, giúp đỡ cách mạng. Biết lực lượng của huyện và các xã lân cận thường xuyên chọn nơi đây làm căn cứ, địa bàn đứng chân, tên Léon Leroy (Một On), thường xuyên đưa bọn lính từ Bình Đại mở nhiều trận càn đánh vào căn cứ cướp của, đốt nhà, đuổi dân ra vùng tạm chiếm nhằm cắt đứt quan hệ, tách rời nhân dân với cách mạng và hạn chế tối đa việc nhân dân cung cấp lương thực thực phẩm, các loại nhu yếu phẩm cần thiết, thuốc men trị bệnh… cho lực lượng cách mạng.

Cay cú trước những thất bại từ âm mưu tách dân, địch cho tên Đội Trừ, Đội Dình, Cai Niệm là những tên tay sai ác ôn, dẫn lính biệt kích bắn chết cả gia đình ông Ba Giao. Chúng đốt phá tài sản của nhân dân, cho máy bay bắn phá xóm Lá dưới làm đổ nát nhà thờ, cây cối ngã đổ, làm chết 2 người là chị Tư Hằng và ông Chín Thời. Sự tàn ác của địch càng làm cho lòng căm thù giặc trong nhân dân thêm dâng cao.

Để trả thù cho nhân dân, năm 1947, từ vùng căn cứ cù lao, bộ đội tỉnh kết hợp lực lượng liên quân huyện An Hóa vượt sông Ba Lai tiêu diệt đồn Tân Định, đồng thời chận đánh tiếp viện, tiêu diệt lực lượng địch, tạo khí thế làm cho phong trào đấu tranh của nhân dân tăng thêm sức mạnh.

Năm 1948, Uỷ Ban kháng chiến hành chánh Nam Bộ nhập huyện An Hóa của tỉnh Mỹ Tho vào tỉnh Bến Tre.

Tháng 02/1948, một đại đội địch lại vượt sông Ba Lai, càn vào các ấp của Tân Xuân, chúng bắt dân phát hoang địa hình, đốn cây cối, dỡ nhà lấy vật liệu xây cất đồn bót, dựng lên một bót chính tại chợ Tân Xuân và 6 tháp canh: Rạch Điều, Vàm Hồ, Quí Mỹ, Giồng Găng, Đìa Gốc và Cây Da Khô ở các ấp, hình thành một hệ thống đồn bót dày đặc, kế cận nhau để dễ dàng tiếp ứng cho nhau.

Sự khống chế, kềm kẹp của địch làm cho lực lượng cách mạng Tân Xuân, Phước Tuy và Ba Mỹ gặp khó khăn, phải phải tạm lánh sang vùng rạch Vọp (Châu Bình), cù lao Lá thuộc xã Phú Long, huyện Bình Đại. Tuy nhiên, vùng căn cứ này lại bị chúng bao vây, đánh chiếm, lực lượng các xã cũng phải phân tán, tạm lánh đi các nơi khác.

Đến tháng 6-1948, địch cho 1 tiểu đoàn lính Thiên chúa (UMDC), chia thành 2 mũi với sự yểm trợ của tàu chiến, đánh càn vào căn cứ của ta, nhưng bị bộ đội tỉnh kết hợp với liên quân An Hóa cùng với Ba Tri chận đánh. Kết quả ta tiêu diệt 2 trung đội đi đầu, số còn lại tháo chạy ra sông Ba Lai xuống tàu rút lui.

Sau trận càn thất bại, chúng cho lính quay trở lại cù lao Lá - rạch Vọp chiếm đóng lần nữa, theo kiểu vết dầu loang. Địch liền cắm bót gồm: 1 bót PC (bót chính) và nhiều bót, tua xung quanh tại các điểm như: Vàm Hồ, Cây Điệp, Rạch Giữa và xóm Lá Trên, chúng cho lính đi ruồng bố gom dân về ở xung quanh đồn bót, bắt dân chặt cây, phá căn cứ của ta, đồng thời làm trái độn kiềm chế ta tấn công. Song song với xây dựng đồn bót, chúng củng cố bộ máy tề xã, ấp, áp đặt hệ thống kìm kẹp. Lo sợ địch đàn áp, nhân dân phải di tản qua Rạch Gừa (Bình Đại). Lúc nầy, lực lượng địa phương quân, du kích Ba Tri, Bình Đại liên tục bao vây, bắn vàot đồn bót làm cho địch hoang mang.

Năm 1948, bọn Pháp đưa một bộ phận trung đoàn Algérie về đóng tại Ba Tri, Giồng Trôm đẩy mạnh càn quét đánh phá. Lực lượng này phối hợp với bọn lính cao Đài Tây Ninh càn quét nhiều lần vào vùng Hòa Bình, rạch Vọp… bắn giết nhân dân, nhiều gia đình phải dời nhà đi nơi khác. Cán bộ, đảng viên phải ra vùng căn cứ cù lao Lá, nhưng có lúc bị địch càn vào bao vây căn cứ suốt mấy ngày liền phải chịu cảnh thiếu thốn nước uống, lương thực.

Tháng 9 năm 1948, địch càn quét, chiếm đóng các xã trong huyện Sóc Sãi và Châu Thành. Các cơ quan và đơn vị tập trung của huyện Châu Thành phải tạm dời sang cù lao Lá, một số phải tạm lánh xuống vùng Thạnh Phú để bảo toàn lực lượng.

Năm 1949, tên Một On dẫn bọn lính Thiên Chúa giáo từ Bình Đại càn vào cù lao Lá, chúng tàn sát gần 60 người ấp Hoà Bình, 7 người từ Bình Đại chạy sang vùng này. Địch lập một hệ thống đồn bót liên hoàn tạo thế bao vây chia cắt lực lượng ta, vùng tự do của ta bị thu hẹp, việc đi lại hoạt động gặp nhiều khó khăn

Cuối năm 1949, tên Xếp Niệm ở xã Lộc Thuận (Bình Đại) dẫn lính càn qua Rạch Vọp - cù lao Lá, chúng đã bắn chết 40 người dân vô tội, trong đó hầu hết là người già và trẻ em.

Năm 1950, thực hiện chủ trương “chi bộ ly xã về xã, huyện trở về bám huyện”, Tỉnh ủy, Tỉnh đội quyết định đưa hai đồng chí Nguyễn Trí Hữu và Lê Văn Tá về củng cố Huyện ủy Châu Thành. Do không có địa bàn bám trụ, để đảm bảo an toàn và thuận tiện cho việc chỉ đạo, hai đồng chí từ Thạnh Phú về bám vùng căn cứ cù lao Lá, tập hợp số đồng chí còn bám trụ ở các xã, xây dựng, củng cố lại cơ sở, huyện ủy, huyện đội.

Năm 1950, Huyện ủy Ba Tri quyết định chia địa bàn huyện thành 4 khu vực, phân công mỗi phái đoàn quân - dân - chánh chịu trách nhiệm về việc lập căn cứ và thay mặt Huyện ủy để chỉ đạo các xã trong mỗi khu vực: khu vực I lấy Bình Khương - Rạch Vọp làm căn cứ, do đồng chí Bảy Chỉnh, Huyện đội trưởng kiêm trưởng phái đoàn quân - dân - chánh phụ trách.

Do tình hình có nhiều khó khăn, Huyện ủy cho ghép xã Mỹ Chánh Hòa với xã Mỹ Thạnh thành xã Tân Mỹ do đồng chí Phan Văn Chiêm (Tư Chiến) làm Bí thư, đồng chí Nguyễn Thành Ý làm Phó Bí thư. Các đồng chí ta bám vào khu rừng 500, rạch Vọp, cù lao Lá làm địa bàn đứng chân.

Năm 1951, địch đưa lính Hòa Hảo chiếm đóng vùng căn cứ nhưng bất thành.

Đến năm 1952, ta đã phá bỏ hết đồn bót địch trên đất cù lao Lá - rạch Vọp, giữ vững vùng căn cứ cách mạng.

Biết đây là khu căn cứ của ta nên Pháp đã tập trung đánh phá, tập trung sức khai hoang, đắp lộ, đóng đồn bót, chia cắt vùng rạch Vọp - cù lao Lá thành nhiều mảnh “khứa cá”, có lúc giặc sử dụng lực lượng trên một tiểu đoàn càn vào khu căn cứ, bắt trâu, bò của nhân dân lùa vào rừng để phá sự phòng ngự của ta bằng lựu đạn, chông hầm,… nhưng chúng không thể nào vào được để đánh phá khu căn cứ cách mạng Ba Tri.

Để hưởng ứng chiến dịch Đông Xuân năm 1953 – 1954 của Trung ương, tỉnh ủy Bến Tre quyết định mở đợt tiến công địch trong toàn tỉnh, lấy công tác ngụy địch vận làm trung tâm, kết hợp với nổi dậy của quần chúng và tác chiến của lực lượng vũ trang, đánh trúng vào khâu yếu nhất của địch là tinh thần hoang mang của binh sĩ để chuyển và mở vùng.

Bằng nhiều phương thức kết hợp trong ngoài, lực lượng vũ trang và quần chúng, ta đã bao vây bức hàng nhiều đồn bót địch ở các vùng ven khiến địch hoang mang chạy gom về các bót trung tâm hoặc gom vào thị trấn. Ở Tân Xuân, ta điệt đồn trung tâm (PC) do tên thiếu úy Tốt chỉ huy, tạo điều kiện gỡ hết số đồn còn lại trong xã.

Ngày 21/7/1954, Hiệp định Giơnevơ về chấm dứt chiến tranh ở Đông Dương được ký kết, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp kết thúc thắng lợi.