Ông Phan Văn Minh – nguyên cựu Thanh niên xung phong thuộc Đại đội 551 (C551), Tổng đội 25 TNXP

Nếu các bến phà là những nút thắt nghẹt nghèo dưới lòng sông, thì các túi đèo, cua tay áo dọc tuyến Đường 20 Quyết Thắng (huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình) lại là những "bẫy tử thần" trên cạn. Địch liên tục dùng máy bay B-52 rải thảm nhằm tạo ra những trận lở đất nhân tạo, biến lòng đường thành những vực sâu hun hút. Trong cuộc chiến bám trụ giành giật từng mét đường núi ấy, câu chuyện của ông Phan Văn Minh – nguyên cựu Thanh niên xung phong thuộc Đại đội 551 (C551), Tổng đội 25 TNXP – là một khúc ca kiên cường của tuổi trẻ vĩ tuyến.

Mùa mưa năm 1971, cung đường qua trọng điểm "Cua chữ A" trên Đường 20 bước vào giai đoạn khốc liệt. Hoàn cảnh lúc bấy giờ vô cùng ngặt nghèo: Những trận mưa rừng xối xả làm đất đá từ vách núi ngấm nước, sạt lở hàng nghìn khối xuống lòng đường. Địch lại liên tục rải bom bướm và bom bi nổ chậm ẩn mình dưới lớp bùn nhão, chực chờ phát nổ khi có xe xích hay bước chân người giẫm phải.

Nhiệm vụ của ông Minh và tiểu đội TNXP mũi nhọn là: Bất chấp mưa lũ và bom đạn, phải túc trực 24/24 giờ tại khúc cua, dùng cuốc xẻng bẩy đá, san bùn, bảo đảm cho các đoàn xe chở pháo và lương thực của binh trạm không bị dồn ứ trước khi trời sáng.

Đêm ngày 14 tháng 9 năm 1971, trời tối đen như mực, mưa rừng đổ xuống rát mặt làm đường đèo trơn trượt như đổ mỡ. Một đoàn xe tải 12 chiếc chở đạn cao xạ đang lầm lũi bò lên dốc thì bất ngờ một loạt bom tọa độ dội xuống đỉnh núi phía trên. Sức nổ kinh hoàng kích hoạt một trận sạt lở lớn, hàng trăm khối đất đá kèm theo cây rừng ào ào đổ xuống, lấp hố công sự và chôn vùi một đoạn cua độc đạo ngay trước mũi chiếc xe đi đầu.

Ông Minh cùng ba đồng chí trong tổ xung kích lập tức khoác cuốc xẻng lao ra mặt đường. Đúng lúc đó, pháo sáng của địch bùng nổ, soi rõ một quả bom nổ chậm cỡ lớn bị đất đá đẩy trồi lên, nằm chênh vênh ngay mép vực, chỉ cần một độ rung nhẹ từ động cơ xe tải là có thể kích nổ.

Trong tình thế ngàn cân treo sợi tóc, nếu đoàn xe lùi lại sẽ bị sa lầy vào vũng sình phía sau, nếu đứng yên khi trời sáng chắc chắn sẽ bị máy bay trinh sát OV-10 phát hiện và hủy diệt.

"Lúc đó tiếng động cơ xe gầm rú, tiếng mưa rừng ù ù bên tai. Tôi biết quả bom bên mép vực có thể nổ bất cứ lúc nào nếu xe chạy qua gây chấn động mạnh. Tôi liền rút chiếc còi đồng (vốn dùng để điều hành đội ngũ) ngậm chặt vào miệng, ra hiệu cho đồng đội lùi ra sau vách đá, còn mình đứng ngay sát khối bom nổ chậm, dùng ánh sáng lập lòe của chiếc đèn pin bọc giấy rách để chỉ hướng", ông Minh bồi hồi nhớ lại.

Mỗi lần một chiếc xe tải chuẩn bị tiến qua vách đá sạt lở, ông Minh lại thổi một hồi còi dài, dứt khoát: Toét... Toét... để hướng dẫn tài xế ép sát bánh xe vào vách núi bên trong, cách quả bom nổ chậm chưa đầy nửa mét.

Sức nặng của những chiếc xe tải Zil-130 đi qua làm đất đá dưới chân ông rung lên bần bật, khói xe bốc lên khét lẹt. Nhưng người đội viên TNXP ấy vẫn đứng vững như một cột mốc sống, tiếng còi đồng vang lên đều đặn, đè bẹp cả tiếng gầm rít của máy bay địch trên đầu.

Ròng rã suốt hai tiếng đồng hồ nghẹt thở, chiếc xe thứ 12 vừa lách qua khúc cua an toàn cũng là lúc quả bom nổ chậm bên mép vực do chịu dư chấn quá mạnh đã đổ sập xuống lòng vực sâu và phát nổ kinh hoàng, hất tung một quầng lửa rực trời. Ông Minh bị sức ép hất văng vào vách đá, ngất đi nhưng môi vẫn ngậm chặt chiếc còi đồng chiến công.

Chiến tranh khép lại, những lối rẽ máu lửa trên cung đường 20 Quyết Thắng năm xưa nay đã nhường chỗ cho những con đường bê tông bằng phẳng, uốn lượn giữa những tán rừng di sản xanh ngút ngàn. Trải qua các giai đoạn điều chỉnh và sáp nhập địa giới hành chính của địa phương, khúc cua huyền thoại năm xưa nay nằm im lìm như một di tích lịch sử sống động.

Người cựu TNXP Phan Văn Minh năm ấy nay đã trở thành một cựu chiến binh tóc bạc, đang sống những năm tháng tuổi già thanh bình, giản dị cùng gia đình tại huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình.

Đối với các nhà nghiên cứu lịch sử, câu chuyện của ông Minh và chiếc còi đồng năm ấy là biểu tượng tuyệt vời cho ý chí "Quyết tâm gan vàng, mở đường thắng lợi" của lực lượng Thanh niên xung phong Việt Nam. Họ đã dùng chính mạng sống và sự mưu trí của tuổi trẻ để đối đầu với sắt thép quân thù, biến những "cửa tử" trên đỉnh dốc thành những con đường bất tử, đưa mạch máu giao thông của Tổ quốc đến ngày độc lập, thống nhất hoàn toàn.